Khi được hỏi "điểm yếu của bạn là gì" trong phỏng vấn ngành giáo dục hay y tế, hãy chọn một điểm yếu thật nhưng nằm ngoài vùng an toàn của trẻ và người bệnh, nói kèm việc cụ thể bạn đang làm để khắc phục, và tránh hẳn những điểm yếu làm người nghe hình dung ra một tai nạn. Ở ngành khác, nói "em hay quên" có thể chỉ làm bạn mất vài điểm. Ở trường mầm non hay khoa điều dưỡng, câu đó có thể làm người tuyển gạch tên bạn ngay.
Phần dưới giải thích vì sao ngành này khác, đưa ra cách chia điểm yếu thành vùng nên kể và vùng nên tránh, câu mẫu cho giáo viên, trợ giảng, điều dưỡng, dược, xét nghiệm, chăm sóc người cao tuổi và lễ tân y tế, cùng bảng những điểm yếu giả nên bỏ. Câu mẫu có chỗ [điền việc thật] để bạn thay bằng điều đúng với mình.
Vì sao điểm yếu trong ngành giáo dục, y tế phải chọn kỹ hơn
Ở hầu hết các ngành, câu hỏi điểm yếu chủ yếu kiểm tra hai điều: bạn có tự biết mình không, và bạn có đang cải thiện không. Ở ngành giáo dục và y tế còn thêm điều thứ ba: điểm yếu đó có thể gây hại cho người khác không. Người tuyển ở trường học, phòng khám, bệnh viện, viện dưỡng lão chịu trách nhiệm với trẻ nhỏ và người bệnh, những người không tự bảo vệ mình được trọn vẹn.
Vì thế, nhiều điểm yếu nghe rất bình thường ở văn phòng lại trở thành báo động ở đây: hay quên, hay vội, dễ mất bình tĩnh, ngại báo cáo, ngại hỏi lại, không chịu được ồn, sợ máu. Điều đó không có nghĩa là bạn phải giấu những điểm yếu này nếu chúng có thật. Nó có nghĩa là nếu kể, bạn phải kể kèm hệ thống bạn đã dựng ra để chúng không thành rủi ro, và tốt hơn là chọn một điểm yếu khác cũng thật mà ít gây lo hơn để làm câu trả lời chính.
Khiêm tốn ở câu hỏi này nghĩa là nói ra một điểm yếu thật, không né bằng điểm yếu giả. Tự hạ là nói một điểm yếu thật theo cách khiến người nghe nghĩ bạn không hợp nghề, trong khi thực tế bạn đã kiểm soát được nó. Ranh giới giữa hai thứ nằm ở phần sau của câu: việc bạn đang làm.
Chia điểm yếu thành ba vùng
Trước khi chọn, đặt điểm yếu của mình vào một trong ba vùng dưới đây. Vùng xanh nên dùng làm câu trả lời chính, vùng vàng chỉ kể khi kèm cách kiểm soát rõ ràng, vùng đỏ cần cân nhắc rất kỹ.
| Vùng | Ví dụ điểm yếu | Cách dùng |
|---|---|---|
| Xanh: không chạm an toàn | Chậm với phần mềm mới, ngại nói trước đông người lớn, viết báo cáo còn dài dòng, chưa quen trao đổi với phụ huynh hoặc người nhà khó tính | Kể làm câu trả lời chính, kèm việc đang làm |
| Vàng: có thể chạm an toàn nếu không kiểm soát | Dễ sót việc khi đông, làm nhanh nên đôi khi bỏ bước, ngại hỏi lại người lớn tuổi hơn | Chỉ kể khi có hệ thống kiểm soát cụ thể đang dùng |
| Đỏ: chạm thẳng an toàn | Hay nổi nóng với trẻ hoặc người bệnh, giấu lỗi vì sợ bị trách, không chịu được cảnh máu hay vết thương ở nghề cần làm việc đó | Cân nhắc lại sự phù hợp với vị trí; nếu kể, nói rõ đã thay đổi thế nào |
Vùng đỏ không có nghĩa là bạn không được làm nghề. Có người từng sợ máu, đã tập dần và nay làm điều dưỡng vững. Nhưng câu trả lời lúc đó phải là câu chuyện vượt qua, không phải một lời thú nhận đang còn.
Câu mẫu cho giáo viên và trợ giảng
Mẫu điểm yếu vùng xanh cho giáo viên: "Dạ, em còn yếu ở phần trao đổi với phụ huynh khi họ không đồng ý cách em nhận xét con. Lúc đầu em hay giải thích nhiều quá, nghe như đang tự bào chữa. Giờ em chuẩn bị trước hai ba việc cụ thể em thấy ở bé, nói ngắn, rồi hỏi gia đình thấy ở nhà thế nào. Em vẫn đang học cách giữ cuộc nói chuyện ngắn mà phụ huynh không thấy bị gạt đi."
Mẫu khác cho giáo viên: "Dạ, em soạn bài còn lâu, có khi mất cả buổi tối cho một tiết, vì em muốn mọi hoạt động đều mới. Em đang tập dùng lại những hoạt động đã chạy tốt và chỉ đổi phần cần đổi, để còn sức cho việc theo sát học trò." Điểm yếu này có thật, gần với cầu toàn nhưng được kể bằng hệ quả cụ thể và cách sửa cụ thể, nên không bị nghe như một điểm yếu giả.
Mẫu cho trợ giảng: "Dạ, em còn ngại nhắc nhở các em lớn khi các em mất trật tự, vì em sợ các em không nghe. Em đã hỏi cô chủ nhiệm cách nhắc, giờ em dùng đúng tín hiệu cô dùng, các em quen hơn." Lưu ý: khi nói về học trò, không gọi các em là hư, kém, chậm; nói về hành vi và cách bạn hỗ trợ.
Câu mẫu cho điều dưỡng, dược và xét nghiệm
Mẫu cho điều dưỡng: "Dạ, em còn chậm khi ghi hồ sơ chăm sóc, nhất là ca đông, em hay dồn tới cuối ca mới ghi. Em thấy như vậy dễ sót, nên giờ em ghi ngay sau mỗi lượt chăm sóc, chỉ vài dòng, cuối ca rà lại. Tốc độ em vẫn đang tăng dần." Điểm yếu này thuộc vùng vàng vì liên quan tới hồ sơ, nhưng được kể kèm hệ thống rõ ràng nên lại thành điểm cộng về ý thức an toàn.
Mẫu cho dược sĩ nhà thuốc: "Dạ, em chưa quen nói chuyện với khách lớn tuổi nghe kém, em hay nói nhanh. Em đang tập nói chậm, nhắc lại cách dùng theo đơn hai lần và viết to ra giấy cho khách mang về." Mẫu cho kỹ thuật viên xét nghiệm: "Dạ, em chưa từng làm mảng [mảng thật], em mới chỉ quan sát. Nếu được nhận, em mong được kèm ở mảng đó trước khi làm độc lập, và em đang tự đọc quy trình chuẩn của mảng này."
Chú ý câu của kỹ thuật viên: điểm yếu là một khoảng trống kỹ năng, kèm đề nghị được kèm trước khi làm độc lập. Với ngành y, đề nghị đó không làm bạn yếu đi mà cho thấy bạn hiểu nguyên tắc chỉ làm độc lập khi đã đủ tay nghề.
Câu mẫu cho chăm sóc người cao tuổi và lễ tân y tế
Mẫu cho nhân viên chăm sóc: "Dạ, em chưa quen trao đổi với nhiều người trong một gia đình, mỗi người dặn một kiểu, em hay lúng túng không biết theo ai. Giờ em xin gia đình chọn một người để em báo hằng ngày, còn ai dặn thêm em ghi lại và hỏi người đó trước khi làm." Điểm yếu thật, nằm ở vùng xanh, và cách sửa lại giúp an toàn cho cụ vì tránh việc làm theo những lời dặn trái nhau.
Mẫu khác cho nhân viên chăm sóc, vùng vàng: "Dạ, sức em trực đêm liên tục chưa tốt, sau ba đêm liền em thấy mình chậm hẳn. Em nói trước để trung tâm xếp lịch xen kẽ, vì em nghĩ người chăm mệt quá thì dễ sơ suất với cụ." Câu này nói thật về giới hạn, và chính lý do bạn nêu ra cho thấy bạn đặt an toàn của người được chăm lên trước.
Mẫu cho lễ tân phòng khám: "Dạ, em chưa quen thuật ngữ y khoa trên phiếu chỉ định nên nhập liệu còn chậm. Em đang lập một sổ tay riêng, gặp từ nào lạ em hỏi điều dưỡng và ghi lại, không đoán." Hai chữ "không đoán" ở cuối là điều người tuyển nghe rõ nhất.
Chuẩn bị câu trả lời điểm yếu trong năm bước
Câu trả lời điểm yếu tốt hiếm khi bật ra tại chỗ. Năm bước dưới đây giúp bạn chuẩn bị trước mà không biến nó thành bài học thuộc.
- Viết ra ba đến năm điểm yếu thật của mình trong công việc, không lọc, kể cả những điểm khiến bạn ngại. Hỏi thêm một đồng nghiệp hoặc người hướng dẫn cũ nếu bạn không chắc.
- Xếp từng điểm vào vùng xanh, vàng hoặc đỏ theo bảng ở trên, dựa vào câu hỏi: điểm yếu này có thể làm trẻ hay người bệnh gặp nguy không.
- Chọn một điểm vùng xanh làm câu trả lời chính, và chuẩn bị thêm một điểm vùng vàng phòng khi người phỏng vấn hỏi "còn gì nữa không".
- Với mỗi điểm đã chọn, viết một câu về việc cụ thể bạn đang làm để cải thiện, kèm một dấu hiệu cho thấy nó đang có tác dụng, ví dụ ít bị sót việc hơn, phụ huynh phản hồi nhẹ nhàng hơn.
- Nói thành tiếng vài lần, mỗi lần dùng từ khác nhau, để khi vào phòng bạn nhớ ý chứ không nhớ chữ. Người phỏng vấn trong ngành này rất dễ nhận ra câu trả lời học thuộc.
Với điểm vùng đỏ, nếu bạn thấy nó vẫn còn và vị trí đòi hỏi đúng việc đó, đây là lúc tự hỏi lại có nên ứng tuyển vị trí này lúc này không. Trung thực với chính mình trước buổi phỏng vấn cũng là một cách khiêm tốn.
Những điểm yếu giả nên bỏ
"Em quá yêu trẻ nên hay mềm lòng." Nghe như khen mình. Người tuyển sẽ hỏi tiếp mềm lòng tới mức bỏ qua nề nếp không, và bạn khó trả lời. Nếu điểm yếu thật là khó giữ kỷ luật lớp, nói thẳng điều đó kèm cách làm.
"Em quá tận tâm với người bệnh nên hay quên giờ nghỉ." Đây là lời khen trá hình mà người tuyển trong ngành y nghe rất nhiều. Hơn nữa, nhân viên không nghỉ đủ là rủi ro thật, nên câu này còn có thể bị hiểu ngược.
"Em cầu toàn." Chỉ dùng khi kể được hệ quả cụ thể như soạn bài quá lâu, và cách bạn đang sửa. Đứng một mình, nó không cho người nghe biết gì.
"Em không có điểm yếu nào đáng kể." Trong ngành mà mọi người đều được dạy về sai sót và rút kinh nghiệm, câu này làm bạn trông như chưa từng tự soi mình.
"Điểm yếu của em là quá thẳng thắn." Ở trường học và cơ sở y tế, nói thẳng với phụ huynh hay người nhà người bệnh mà thiếu khéo có thể gây tổn thương. Nếu đó là thật, kể cách bạn đang học nói tế nhị hơn.
Câu hỏi thường gặp
Giáo viên nên nói điểm yếu gì khi phỏng vấn?
Chọn điểm yếu thật không đụng tới an toàn của học sinh, ví dụ còn lúng túng khi trao đổi với phụ huynh khó tính, soạn bài còn lâu, hoặc chưa quen phần mềm quản lý của trường. Kể kèm việc cụ thể bạn đang làm để cải thiện, tránh gán nhãn học trò.
Điều dưỡng có nên nói mình hay quên không?
Không nên dùng làm câu trả lời chính, vì người tuyển sẽ lo về an toàn người bệnh. Nếu đó là điều thật, hãy kể kèm hệ thống bạn đang dùng như ghi ngay sau mỗi việc, danh sách việc theo giường, rà lại cuối ca, để người nghe thấy bạn đã kiểm soát được nó.
Có nên kể điểm yếu "sợ máu" khi phỏng vấn ngành y?
Chỉ kể nếu đó là câu chuyện bạn đã vượt qua, kèm cách bạn tập dần và hiện nay đã làm được việc gì. Nếu bạn vẫn còn sợ và vị trí đòi hỏi tiếp xúc thường xuyên, hãy cân nhắc lại sự phù hợp với vị trí trước khi ứng tuyển.
Điểm yếu giả là gì và vì sao nên tránh?
Điểm yếu giả là lời khen trá hình như quá tận tâm, quá yêu trẻ, quá cầu toàn mà không có hệ quả cụ thể. Người tuyển trong ngành giáo dục và y tế nghe rất nhiều, nên câu đó làm bạn trông như đang né câu hỏi thay vì tự nhìn lại mình.
Nói điểm yếu xong có nên nói ngay điểm mạnh để bù không?
Không cần vội bù. Nói điểm yếu, nói việc đang làm để cải thiện, rồi dừng lại để người phỏng vấn hỏi tiếp. Chen ngay một điểm mạnh vào làm câu trả lời nghe như đang chữa cháy, giảm sự chân thật của phần vừa kể.
Điểm yếu có cần đúng với nghề đang ứng tuyển không?
Nên liên quan tới công việc để người tuyển thấy bạn hiểu nghề, nhưng không nằm ở phần cốt lõi về an toàn. Một điểm yếu về giao tiếp, công cụ hay cách sắp xếp thời gian thường là lựa chọn vừa thật vừa an toàn trong ngành giáo dục và y tế.