Với người làm văn phòng, “hay ôm việc một mình” và “ngại hỏi lại khi chưa rõ” là hai điểm yếu vừa thật, vừa phổ biến, vừa an toàn để kể nếu bạn nói đủ bốn phần: điểm yếu là gì, nó từng gây ra chuyện gì, bạn đang sửa bằng cách nào, và tới giờ đã khác đi ra sao. Người hỏi không chấm bạn vì có điểm yếu, họ chấm việc bạn nhìn ra nó và có cách xử lý cụ thể.
Bài này dành cho nhân viên văn phòng, hành chính, trợ lý, kế toán viên mới, nói chung là những vị trí làm việc với giấy tờ và phối hợp nhiều người. Có câu mẫu cho hai điểm yếu chính, bảng các điểm yếu khác hợp với dân văn phòng, cách trả lời khi bị hỏi dồn, và danh sách những “điểm yếu” giả nên bỏ hẳn.
Vì sao ôm việc và ngại hỏi lại là hai điểm yếu đáng kể
Nhiều người chọn điểm yếu theo kiểu đi tìm câu an toàn nhất, rồi chọn trúng những câu mà người hỏi đã nghe tới mức thuộc lòng. Ngược lại, hai điểm yếu ôm việc và ngại hỏi lại có ba ưu điểm. Thứ nhất, chúng thật: phần lớn người làm văn phòng, đặc biệt người mới và người tính hiền, đều từng mắc. Người hỏi nghe là nhận ra ngay, và nhận ra chính mình ở đó, nên câu trả lời tạo được sự đồng cảm thay vì nghi ngờ.
Thứ hai, chúng có hậu quả rõ ràng nên kể được thành chuyện. Ôm việc thì có lúc trễ hạn, có lúc làm xong mà cả nhóm không biết để phối hợp. Ngại hỏi lại thì có lúc làm sai ý, phải làm lại. Một điểm yếu có câu chuyện đi kèm đáng tin hơn một điểm yếu chỉ là một tính từ.
Thứ ba, chúng sửa được bằng thói quen cụ thể, nên phần “đang sửa thế nào” của bạn không bị nghe như lời hứa suông. Điều cần tránh là kể chúng như một nét tính cách đáng yêu, kiểu “em tốt bụng nên hay nhận việc của người khác”. Đó là cách biến điểm yếu thành lời tự khen, người hỏi nhận ra ngay. Kể như một vấn đề thật, có hậu quả thật, thì mới đi được tới phần bạn đã thay đổi.
Bốn bước kể một điểm yếu cho trọn
Khung này dùng được cho mọi điểm yếu, không riêng hai điểm trong bài. Mỗi bước một hai câu, cả câu trả lời gói trong khoảng một phút.
- Gọi tên. Nói thẳng điểm yếu bằng lời bình thường, không rào đón dài. “Điểm em đang sửa là em hay ôm việc một mình.”
- Một ví dụ có hậu quả. Kể ngắn một lần điểm yếu ấy gây ra chuyện, chọn chuyện vừa phải, đã khắc phục xong.
- Cách sửa cụ thể. Nêu một thói quen hoặc công cụ bạn đã dùng: bảng việc chung, giờ cố định để hỏi lại, quy tắc tự đặt.
- Bây giờ khác thế nào. Một kết quả hoặc lời nhận xét cho thấy đã có thay đổi, nói thật mức độ, không tuyên bố đã hết hẳn.
Bước bốn hay bị bỏ qua, và đó là chỗ phân biệt người thật sự đang sửa với người chỉ biết nói về việc sửa. Nếu bạn mới bắt đầu sửa, cứ nói thật: “Em mới làm theo cách này được vài tháng, thấy đỡ hơn nhưng vẫn phải tự nhắc mình.” Câu thật như vậy khiêm tốn mà không tự hạ, vì nó không phủ nhận nỗ lực của bạn, chỉ không phóng đại kết quả.
Câu mẫu cho người hay ôm việc một mình
“Điểm em đang sửa là hay ôm việc. Hồi mới làm hành chính, em nhận gần như mọi việc người khác nhờ vì ngại từ chối, và cũng ngại nhờ lại ai. Có một tuần cuối quý em vừa lo hồ sơ thanh lý hợp đồng thuê, vừa nhận làm hộ bạn cùng phòng phần đặt tiệc, kết quả là hồ sơ nộp trễ một ngày. Từ đó em làm hai việc: em ghi mọi việc đang nhận vào một bảng chung của phòng để trưởng phòng nhìn thấy khối lượng, và khi có việc mới em hỏi lại hạn chót trước khi nhận, nếu chồng với việc đang có thì em báo để chị sắp xếp. Mấy tháng gần đây em chưa trễ hạn lần nào, dù thú thật là em vẫn phải tự nhắc mình mỗi lần định gật đầu ngay.”
Để ý vài chi tiết. Câu mở gọi tên thẳng, không rào đón. Ví dụ có hậu quả cụ thể nhưng không nghiêm trọng, trễ một ngày và đã xử lý. Cách sửa gồm một công cụ, bảng việc chung, và một quy tắc, hỏi hạn chót trước khi nhận. Câu cuối thừa nhận vẫn đang cố gắng, làm câu trả lời có hơi thở người thật.
Nếu bạn ở vị trí có quyền giao việc, như trưởng nhóm hành chính, thì điểm yếu này mang dạng khác: ngại giao việc cho cấp dưới vì nghĩ tự làm nhanh hơn. Câu sửa tương ứng là bạn bắt đầu giao từng phần nhỏ kèm hướng dẫn, chấp nhận lúc đầu chậm hơn để về sau cả nhóm cùng làm được.
Câu mẫu cho người ngại hỏi lại khi chưa rõ
“Em hay ngại hỏi lại khi nhận việc chưa rõ, nhất là khi người giao là cấp trên đang bận. Có lần em được nhờ chuẩn bị tài liệu cho buổi họp với khách, em đoán là bản tóm tắt nhưng thật ra anh cần bản đầy đủ kèm phụ lục. Sáng hôm họp em phải làm gấp, may là kịp. Từ đó em tập một thói quen: nhận việc xong em nhắc lại yêu cầu bằng một câu ngắn, ví dụ ‘vậy em làm bản đầy đủ, có phụ lục, gửi anh trước ba giờ chiều nay nhé’. Nếu người giao bận quá thì em nhắn tin lại đúng câu đó. Cách này làm em đỡ phải đoán rất nhiều.”
Câu mẫu này mạnh vì cách sửa là một hành động ai cũng hình dung ra, không phải một quyết tâm chung chung kiểu “em sẽ mạnh dạn hơn”. Nó cũng cho người hỏi thấy trước cách bạn sẽ làm việc với họ: bạn sẽ nhắc lại yêu cầu, họ sẽ ít bị làm sai ý.
Với người hướng nội, điểm yếu này thường đi liền với tính cách. Không cần xin lỗi vì mình hướng nội. Nói theo hướng: “Em không hay hỏi nhiều trong cuộc họp, nên em gom các câu hỏi lại và hỏi một lượt sau buổi họp, hoặc nhắn tin lại cho người giao việc.” Đó là cách điều chỉnh hợp với bạn, không phải ép mình thành người khác.
Các điểm yếu khác hợp với dân văn phòng
Nếu ôm việc hay ngại hỏi lại không đúng với bạn, đừng mượn. Dưới đây là vài điểm yếu thật khác mà người làm văn phòng hay có, kèm hướng sửa để bạn đối chiếu với mình.
| Điểm yếu | Câu gọi tên gợi ý | Cách sửa có thể kể |
|---|---|---|
| Chưa quen nói trước đông người | “Em còn run khi trình bày trong cuộc họp lớn.” | Chuẩn bị ba ý chính ra giấy, xin trình bày phần ngắn trong họp nhóm nhỏ trước. |
| Dễ bị cuốn vào việc nhỏ | “Em hay làm xong mấy việc lặt vặt trước rồi mới tới việc lớn.” | Đầu ngày chọn một việc quan trọng nhất làm trong hai giờ đầu. |
| Chưa thạo bảng tính nâng cao | “Em mới dùng bảng tính ở mức cơ bản.” | Đang tự học hàm tra cứu và tổng hợp, áp dụng vào bảng theo dõi văn phòng phẩm. |
| Viết email dài | “Email em hay dài, người đọc phải tìm ý chính.” | Viết câu đầu là việc cần người nhận làm, phần giải thích để sau. |
| Khó từ chối người lớn tuổi | “Em ngại nói không với anh chị lớn tuổi hơn.” | Từ chối kèm đề xuất thời điểm khác, nhờ trưởng phòng sắp thứ tự khi bị kẹt. |
Chọn một điểm yếu thôi, hai là tối đa nếu bị hỏi tiếp. Đừng chọn điểm yếu chạm thẳng vào việc chính của vị trí, ví dụ ứng tuyển văn thư mà kể “em hay sơ ý gửi nhầm”, vì người hỏi sẽ không còn tâm trí nghe phần bạn sửa thế nào.
Khi người hỏi bấm thêm: “Còn điểm yếu nào khác không?”
Một số người phỏng vấn cố tình hỏi tiếp để xem phần đầu bạn có chuẩn bị sẵn hay không. Đừng hoảng, cũng đừng nói “dạ hết rồi ạ”. Chuẩn bị sẵn một điểm yếu thứ hai, nhẹ hơn, và kể ngắn hơn điểm đầu.
Câu mẫu: “Dạ còn một điểm nữa là em chưa quen viết email ngắn gọn. Em hay giải thích nhiều trước khi vào việc. Gần đây em tập viết câu đầu tiên là việc cần người nhận làm, phần giải thích để sau. Chị trưởng phòng có nhận xét là email của em dễ đọc hơn trước.”
Nếu họ hỏi tới điểm thứ ba, lúc đó trả lời thật lòng cũng là một cách: “Chắc chắn em còn những điểm em chưa tự nhìn ra. Em nghĩ đó là chỗ em cần nhận xét từ người quản lý trực tiếp, nếu được làm việc ở đây em mong được góp ý thẳng.” Câu này không né, mà chuyển câu hỏi thành một mong muốn nghiêm túc. Người hỏi thường dừng ở đây, vì họ đã thấy điều cần thấy: bạn nhìn mình đủ rõ, và bạn sẵn lòng nghe người khác nói về mình.
Những “điểm yếu” giả nên bỏ hẳn
“Em quá cầu toàn.” Câu kinh điển, người hỏi đã nghe hàng trăm lần. Nếu cầu toàn thật sự làm bạn trễ hạn, hãy kể cụ thể việc trễ đó thay vì dùng chữ cầu toàn như một lời khen trá hình.
“Em làm việc quá chăm chỉ.” Không ai tin, và nó cho thấy bạn né câu hỏi.
“Em không có điểm yếu nào đáng kể.” Câu tệ nhất. Nó cho thấy hoặc bạn không tự nhìn mình, hoặc bạn không thành thật.
“Điểm yếu của em là quá tốt bụng.” Tự khen mặc áo điểm yếu. Nếu ý bạn là khó từ chối, gọi đúng tên điều đó và kể cách sửa.
Điểm yếu tự hạ quá đà. Ngược lại với nhóm trên, có người kể một tràng: em chậm, em hay quên, em không giỏi giao tiếp. Kể nhiều điểm yếu một lúc mà không có cách sửa là tự hạ mình, người hỏi không còn lý do để chọn bạn.
Điểm yếu chuyện riêng. Sức khoẻ, hoàn cảnh gia đình không phải là điểm yếu trong công việc, không cần đem ra trả lời câu này.
Câu hỏi thường gặp
Nói điểm yếu hay ôm việc có làm người tuyển lo không?
Không, nếu bạn kể đủ: một ví dụ có hậu quả vừa phải, cách sửa cụ thể như ghi việc vào bảng chung và hỏi hạn chót trước khi nhận, và kết quả bước đầu. Người tuyển văn phòng thường đánh giá cao ứng viên nhận ra điểm này vì nó rất phổ biến.
Có nên chuẩn bị nhiều điểm yếu trước khi phỏng vấn không?
Nên chuẩn bị một điểm yếu chính và một điểm yếu dự phòng nhẹ hơn. Không cần nhiều hơn. Nếu bị hỏi tới điểm thứ ba, trả lời thật là bạn mong được quản lý góp ý để nhìn ra thêm, đó là câu trả lời hợp lý.
Người hướng nội kể điểm yếu ngại hỏi lại thế nào cho khéo?
Kể thẳng rằng bạn ít hỏi trong cuộc họp, rồi nói cách bạn điều chỉnh như gom câu hỏi lại hỏi sau buổi họp hoặc nhắn tin nhắc lại yêu cầu. Không cần xin lỗi vì tính cách, điều quan trọng là bạn có cách làm việc hiệu quả.
Điểm yếu nào tuyệt đối không nên nói khi phỏng vấn văn phòng?
Tránh điểm yếu chạm vào việc chính của vị trí như hay sơ ý, hay quên, hay kể chuyện công ty ra ngoài, và tránh những điểm yếu giả như quá cầu toàn, quá chăm chỉ. Chuyện sức khoẻ hay gia đình cũng không thuộc câu hỏi này.
Nói điểm yếu xong có nên nói ngay điểm mạnh để gỡ lại không?
Không cần. Kể trọn điểm yếu với cách sửa đã là câu trả lời tốt. Vội chuyển sang khen mình ngay sau đó khiến câu trả lời giống như đang chống chế. Điểm mạnh để dành cho câu hỏi riêng về điểm mạnh.