Khi phỏng vấn giáo viên, phần giới thiệu bản thân nên gói trong một đến hai phút và trả lời đủ bốn ý: bạn dạy môn gì, cấp nào; bạn đã đứng lớp ở đâu, bao lâu, với học trò ra sao; một việc cụ thể bạn làm tốt trong lớp; và lý do bạn muốn về trường này. Hội đồng phỏng vấn ở trường thường có hiệu trưởng hoặc phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, đôi khi thêm một giáo viên lâu năm. Họ nghe để đoán bạn đứng lớp ra sao, chứ không chấm bạn thuộc bao nhiêu lý luận.
Phần dưới đưa ra mẫu cho giáo viên mới ra trường và cho giáo viên chuyển từ trường khác sang, những câu tự hạ hay gặp ở người làm nghề dạy học cùng câu thay thế, cách nói về học trò mà không biến các em thành thành tích của mình, và cách luyện trước khi vào phòng. Câu mẫu có chỗ [điền việc thật], bạn thay bằng chuyện của chính mình, không thêm thắt.
Hội đồng phỏng vấn ở trường nghe gì trong phần giới thiệu
Khác với nhiều ngành, người phỏng vấn giáo viên phần lớn cũng từng là giáo viên. Họ biết rất rõ một tiết dạy thật diễn ra thế nào, biết lớp đông thì ồn ra sao, biết cuối học kỳ hồ sơ sổ sách dồn tới mức nào. Vì vậy những câu chung chung như "em yêu nghề", "em yêu trẻ" khó làm họ chú ý. Họ chờ một chi tiết cho thấy bạn đã thật sự ở trong lớp học.
Có ba điều họ thường để ý. Thứ nhất là giọng nói và cách bạn sắp ý: người nói mạch lạc trong phòng phỏng vấn thường giảng bài cũng rõ. Thứ hai là cách bạn nhắc tới học trò: trân trọng hay than phiền, nhìn các em như từng người hay như một đám đông. Thứ ba là bạn có hiểu trường mình đang ứng tuyển không, trường công hay tư, học sinh vùng nào, đang thiếu giáo viên môn gì.
Khiêm tốn với nghề dạy học nghĩa là nói đúng những gì mình đã làm và nhận rằng mỗi trường có cách làm riêng mà bạn sẽ phải học. Tự hạ là khi bạn làm hội đồng lo rằng bạn không giữ được lớp, ví dụ nói "em hiền quá nên học sinh hay lấn". Hai câu cùng nói về sự chưa hoàn hảo, nhưng câu đầu cho thấy bạn hiểu nghề, câu sau làm người nghe phải tưởng tượng ra một lớp học mất trật tự.
Mẫu cho giáo viên mới ra trường
Người mới ra trường có vốn liếng chính là đợt thực tập sư phạm, các tiết dạy mẫu ở trường đại học, việc làm gia sư hay trợ giảng, và những hoạt động với học sinh ở câu lạc bộ, đội nhóm tình nguyện. Đừng bỏ qua những thứ đó vì nghĩ là chưa đủ "chính thức". Hội đồng biết bạn mới, họ chỉ muốn xem bạn đã dùng thời gian thực tập thế nào.
Mẫu: "Dạ em chào thầy cô. Em tên [tên], vừa tốt nghiệp ngành sư phạm [môn] tại [trường]. Đợt thực tập em được phân dạy [số tiết thật] tiết ở lớp [khối], có một tiết dự giờ được cô hướng dẫn góp ý khá kỹ về [điểm thật, ví dụ cách chia thời gian cho phần luyện tập]. Sau đợt đó em đổi cách soạn: em viết trước câu hỏi cho từng nhóm học sinh để không bị dồn hết vào mấy em giỏi. Ngoài giờ học, em kèm [việc thật, ví dụ ba em lớp chín ôn thi vào lớp mười] được [thời gian]. Em xin về trường mình vì [lý do thật], và em mong được tổ chuyên môn hướng dẫn thêm về [phần cần học]."
Điểm đáng chú ý trong mẫu là câu "được cô hướng dẫn góp ý" và "sau đợt đó em đổi cách soạn". Bạn vừa ghi công người hướng dẫn, vừa cho thấy mình biết nhận góp ý và sửa. Với người mới, khả năng học từ đồng nghiệp gần như là điểm mạnh quan trọng nhất, và nói ra bằng một việc cụ thể thì thuyết phục hơn nhiều so với câu "em ham học hỏi".
Mẫu cho giáo viên chuyển trường
Giáo viên đã dạy vài năm rồi xin chuyển trường sẽ gặp một câu hỏi gần như chắc chắn: vì sao bạn chuyển. Phần giới thiệu nên trả lời trước câu đó một cách ngắn và trung tính, để buổi trò chuyện đi sang chuyện chuyên môn chứ không xoay quanh chỗ cũ. Lý do hay gặp và dễ nói là chuyển nơi ở, theo gia đình, muốn dạy cấp học khác, muốn về trường có định hướng phù hợp hơn.
Mẫu: "Dạ em tên [tên], em dạy [môn] được [số năm] năm ở trường [loại trường, ví dụ trung học cơ sở ở vùng ven]. Mấy năm đó em chủ nhiệm [số lớp thật] lớp, quen việc làm việc với phụ huynh và theo sát các em hay nghỉ học. Việc em thấy mình làm khá là [việc thật, ví dụ tổ chức cho học sinh tự chữa bài cho nhau theo cặp], cách này tổ em đã áp dụng cho cả khối. Năm nay gia đình em chuyển về [nơi ở mới], nên em xin chuyển công tác. Em biết trường mình có [điểm thật của trường, ví dụ lớp đông và nhiều học sinh từ nơi khác chuyển tới], em mong được học cách các thầy cô ở đây đang làm."
Chú ý cụm "tổ em đã áp dụng cho cả khối". Nó cho thấy kết quả có thật mà không biến thành chuyện cá nhân bạn giỏi hơn đồng nghiệp. Nếu bạn có danh hiệu, ví dụ giáo viên dạy giỏi cấp huyện cũ hay cấp tỉnh, cứ nói một câu, ngắn gọn, kèm việc bạn học được qua đợt thi đó. Đừng biến danh hiệu thành trung tâm của phần giới thiệu, vì hội đồng sẽ chuyển sang hỏi bạn dạy thử để kiểm lại.
Những câu tự hạ thường gặp ở người đi xin dạy và câu thay thế
"Em mới ra trường nên chưa biết gì." Thay bằng: "Em mới ra trường, kinh nghiệm đứng lớp của em là đợt thực tập [số tiết] tiết. Phần em thấy còn phải học nhiều là [việc cụ thể], em đã [việc đang làm để học]." Câu thay thế nói cùng sự thật nhưng có chỗ để hội đồng hỏi tiếp.
"Em hiền, không quản được lớp đông." Thay bằng: "Em không quen nói to, nên em dựa vào nề nếp: đầu năm em cùng lớp thống nhất vài quy tắc và nhắc đều mỗi tuần. Với lớp đông em vẫn đang học thêm cách chia nhóm cho gọn." Tính cách được giữ nguyên, kèm cách làm cụ thể.
"Môn em dạy là môn phụ nên cũng không có gì nhiều." Câu này hạ cả môn học của bạn lẫn chính bạn. Thay bằng: "Môn [môn] ít tiết, nên em cố làm mỗi tiết có một việc học sinh tự tay làm được."
"Em chỉ cần được dạy là vui rồi." Nghe khiêm nhường nhưng không trả lời câu hỏi nào. Thay bằng một câu về điều bạn muốn đóng góp: "Em mong được nhận dạy [khối, lớp], ngoài giờ em có thể phụ [hoạt động thật]."
"Em không giỏi công nghệ." Ở trường hiện nay việc nhập điểm, soạn bài, họp trực tuyến diễn ra hằng ngày. Thay bằng: "Phần mềm quản lý của trường cũ em dùng quen, phần mềm mới em sẽ cần vài buổi để làm quen, em sẽ hỏi đồng nghiệp trong tổ."
Nói thế này, đừng nói thế kia
Bảng dưới gom các cặp câu hay gặp nhất, để bạn đọc lại trước buổi phỏng vấn. Cột giữa là câu dễ buột miệng, cột phải là cách nói giữ được sự thật mà không làm hội đồng lo.
| Ý muốn nói | Đừng nói | Nên nói |
|---|---|---|
| Chưa có kinh nghiệm | "Em chưa dạy ngày nào." | "Em đã dạy [số tiết] tiết thực tập và kèm [số] em ngoài giờ." |
| Học sinh tiến bộ | "Lớp em nhờ em mà lên hẳn." | "Cuối năm các em tự chữa bài được, phụ huynh cũng phối hợp nhiều hơn." |
| Lý do chuyển trường | "Trường cũ quản lý kém." | "Gia đình em chuyển về đây, em xin chuyển công tác." |
| Danh hiệu | "Em là giáo viên giỏi cấp tỉnh đấy ạ." | "Năm [năm] em thi giáo viên dạy giỏi, em học được nhiều về [điều cụ thể]." |
| Điểm cần học | "Em không biết làm hồ sơ." | "Hồ sơ theo mẫu của trường mình em sẽ cần tổ trưởng chỉ thêm." |
| Học trò cá biệt | "Lớp cũ có mấy đứa hư lắm." | "Lớp cũ có vài em cần theo sát, em hay gặp riêng từng em sau giờ." |
Để ý cột phải luôn nói về việc làm, không về con người. Hội đồng nghe được cả sự tôn trọng học trò lẫn sự thẳng thắn về điều bạn còn phải học.
Luyện phần giới thiệu trước khi vào phòng
Phần giới thiệu không nên học thuộc từng chữ, vì hội đồng thường cắt ngang để hỏi. Cách luyện dưới đây giúp bạn nắm ý mà vẫn nói tự nhiên.
- Viết ra bốn gạch đầu dòng: môn và cấp dạy; nơi đã đứng lớp và bao lâu; một việc cụ thể làm tốt; lý do chọn trường. Mỗi dòng không quá một câu.
- Với dòng "việc làm tốt", chuẩn bị sẵn một chuyện có đầu có đuôi: lớp ra sao, bạn làm gì, sau đó các em thay đổi thế nào. Kể được trong khoảng một phút.
- Tìm hiểu trường: trường công hay tư, quy mô, học sinh chủ yếu ở đâu, có lớp chất lượng cao hay lớp ghép không. Thêm một câu nối mình với điều đó.
- Nói thành tiếng trước gương hoặc nhờ người thân nghe, bấm giờ. Quá hai phút thì cắt bớt phần kể lý lịch, giữ phần việc làm.
- Chuẩn bị câu trả lời cho câu hỏi tiếp theo gần như chắc chắn: "Em có thể nhận chủ nhiệm không?" và "Em dạy được khối nào?". Trả lời thật với khả năng hiện tại.
Ngày phỏng vấn, mang theo giáo án hoặc sản phẩm học sinh (đã che tên các em) nếu trường cho phép xem, nhưng chỉ đưa ra khi được hỏi. Đặt sẵn trên bàn ngay từ đầu dễ làm phần giới thiệu thành phần trình diễn.
Câu hỏi thường gặp
Giới thiệu bản thân khi phỏng vấn giáo viên nên dài bao lâu?
Khoảng một đến hai phút là vừa. Hội đồng thường còn nhiều câu hỏi và có thể yêu cầu dạy thử, nên phần giới thiệu chỉ cần mở ra vài chuyện để họ hỏi tiếp, không cần kể hết quá trình học và làm việc.
Giáo viên mới ra trường nên kể gì khi chưa có kinh nghiệm đứng lớp?
Kể đợt thực tập sư phạm với số tiết thật, góp ý mà bạn đã nhận và đã sửa, cùng việc kèm học sinh, trợ giảng hay hoạt động tình nguyện với các em. Điều hội đồng cần thấy là bạn biết học từ góp ý và có thói quen để ý từng học trò.
Có nên nói lý do thật khi chuyển trường không?
Nên nói thật nhưng chọn cách nói trung tính và ngắn, ví dụ chuyển nơi ở, muốn dạy cấp học khác, muốn gần gia đình. Không nên kể mâu thuẫn với lãnh đạo hay đồng nghiệp cũ, vì hội đồng sẽ hình dung bạn kể về trường mới theo cách tương tự.
Có nên nhắc danh hiệu giáo viên dạy giỏi khi giới thiệu không?
Có thể nhắc một câu, kèm điều bạn học được qua đợt thi. Danh hiệu là bằng chứng tốt nhưng hội đồng vẫn sẽ đánh giá qua tiết dạy thử và cách bạn trả lời tình huống, nên đừng để nó chiếm hết phần giới thiệu.
Nếu bị hỏi về điểm thi của học sinh lớp mình thì trả lời sao?
Nói về sự thay đổi của lớp theo cách chung và trung thực, như tỉ lệ các em tự hoàn thành bài tập hay số em đi học đều hơn. Tránh so sánh học sinh với nhau hoặc nhận hết công về mình, vì kết quả của học trò còn nhờ gia đình, đồng nghiệp và chính các em.
Có nên hỏi lại hội đồng câu gì sau phần giới thiệu không?
Nên chuẩn bị một hai câu hỏi về công việc, ví dụ trường đang cần giáo viên nhận khối nào, tổ chuyên môn sinh hoạt ra sao, giáo viên mới được hướng dẫn thế nào. Câu hỏi như vậy cho thấy bạn đang hình dung việc dạy thật, không chỉ chờ kết quả.