Lần đầu phỏng vấn vị trí quản lý, bạn chứng minh khả năng dẫn dắt bằng những lần đã dẫn dắt mà chưa có chức danh: kèm người mới, điều phối một dự án, đứng ra giải quyết một bất đồng trong nhóm, nhận trách nhiệm khi việc trục trặc. Kể những chuyện đó bằng việc cụ thể, ghi công cho nhóm, và thừa nhận thẳng những phần quản lý bạn chưa trải qua kèm cách bạn sẽ học.
Bài này nói về dấu hiệu người tuyển tìm ở một quản lý lần đầu, kho chuyện dẫn dắt không chức danh, cách kể mà không giành công, bài giới thiệu mẫu, các câu hỏi tình huống hay gặp và cách nói kế hoạch ba tháng đầu cho khiêm tốn mà vẫn rõ ràng.
Dẫn dắt không chờ chức danh: người tuyển tìm dấu hiệu gì
Người tuyển quản lý lần đầu biết bạn chưa từng ký đánh giá nhân viên, chưa từng xếp lịch cho cả phòng, chưa từng phải nói chuyện khó với người làm kém. Họ không chờ bạn có những kinh nghiệm đó. Họ tìm những dấu hiệu cho thấy bạn đã làm việc của người dẫn dắt ở quy mô nhỏ, và làm vì việc cần chứ không vì được giao.
Dấu hiệu thứ nhất là người khác tìm đến bạn: đồng nghiệp hỏi bạn khi kẹt, người mới được gửi sang cho bạn kèm, cấp trên nhờ bạn trông nhóm khi vắng mặt. Dấu hiệu thứ hai là bạn nhìn kết quả của cả nhóm, không chỉ phần mình: bạn từng nhận ra dự án sắp trễ và đứng ra sắp xếp lại. Dấu hiệu thứ ba là bạn nhận trách nhiệm: khi việc hỏng, bạn nói "phần đó em để sót" trước khi tìm xem ai sai.
Ngoài ra, họ để ý cách bạn nói về đồng nghiệp. Một người sắp làm quản lý mà kể chuyện nhóm với giọng phàn nàn, hay coi mình là người duy nhất làm được việc, sẽ làm người tuyển lo cho cả nhóm sắp giao vào tay bạn.
Vì vậy, khi chuẩn bị, đừng chỉ nghĩ "mình đã quản lý ai". Hãy nghĩ "mình đã làm những việc của người quản lý ở đâu, với ai, kết quả ra sao".
Kho chuyện dẫn dắt khi chưa có chức danh
Phần lớn người đi làm vài năm đều có ít nhất ba bốn chuyện kiểu dưới đây. Lục lại và ghi ra:
| Loại chuyện | Ví dụ để nhớ lại | Điều nó chứng minh |
|---|---|---|
| Kèm người mới | Hướng dẫn một hai người mới trong tháng đầu, soạn ghi chú quy trình cho họ | Biết dạy, kiên nhẫn, chuẩn hoá việc |
| Điều phối dự án ngắn | Đầu mối một đợt kiểm kê, một sự kiện, một lần chuyển hệ thống | Lập kế hoạch, giao việc, theo dõi hạn |
| Thay cấp trên khi vắng | Trông nhóm khi trưởng nhóm nghỉ phép, quyết các việc nhỏ trong ngày | Được tin tưởng, dám quyết |
| Giải quyết bất đồng | Ngồi lại với hai đồng nghiệp đang căng thẳng vì chia việc | Lắng nghe, công bằng, giữ không khí |
| Đề xuất cải tiến | Đề xuất cách làm mới giúp nhóm bớt việc lặp, thuyết phục mọi người thử | Nhìn việc chung, thuyết phục không cần quyền |
| Nhận lỗi thay nhóm | Đứng ra giải trình với khách hoặc phòng khác khi nhóm làm sai | Chịu trách nhiệm, bảo vệ nhóm |
Chọn hai chuyện mạnh nhất cho bài giới thiệu và giữ hai ba chuyện khác cho các câu hỏi tình huống. Mỗi chuyện nên có thời gian, số người liên quan và một kết quả, dù kết quả nhỏ như "người mới tự làm được sau ba tuần thay vì sáu tuần như trước".
Kể chuyện dẫn dắt mà không giành công
Đặt mình đúng vị trí trong câu chuyện. Nói rõ bạn không phải trưởng nhóm chính thức: "Em là thành viên, nhưng được nhờ làm đầu mối cho đợt này." Câu này khiêm tốn và đồng thời làm phần việc của bạn nổi bật hơn, vì bạn làm mà không có chức.
Dùng "em" cho việc mình làm, "nhóm" cho kết quả. "Em lập lịch và nhắc hạn mỗi sáng; nhóm hoàn thành sớm hai ngày." Cách chia này rõ ràng và công bằng. Tránh "em đã giúp nhóm hoàn thành", vì nó gom kết quả của mọi người về mình.
Nhắc tên vai trò của người khác. "Chị phụ trách kho nhận phần đối chiếu, bạn kỹ thuật lo phần máy." Nhắc người khác cho thấy bạn nhìn thấy đóng góp của từng người, đúng điều một quản lý cần.
Kể cả chỗ mình làm chưa tốt. "Lúc đầu em giao việc quá chi tiết, có bạn thấy bị kèm sát quá; em hỏi lại và đổi sang chỉ nói mục tiêu, hạn và để bạn tự chọn cách." Chi tiết này làm câu chuyện thật hơn và cho thấy bạn tự điều chỉnh.
Không biến chuyện nhỏ thành chuyện lớn. Kèm một người mới là kèm một người mới, không phải "đào tạo đội ngũ". Người tuyển quản lý thường có kinh nghiệm và nhận ra ngay khi bạn phóng đại.
Bài giới thiệu mẫu cho người lần đầu ứng tuyển quản lý
Mẫu cho người làm chăm sóc khách hàng bốn năm, ứng tuyển trưởng nhóm: "Dạ em là [tên], em làm chăm sóc khách hàng [số] năm ở [loại công ty]. Em chưa từng giữ chức trưởng nhóm, nhưng hai năm gần đây em được giao kèm hầu hết người mới vào nhóm, khoảng [số] người. Em soạn bộ câu trả lời mẫu và lịch kèm hai tuần, nhờ vậy người mới tự trực được sớm hơn. Khi trưởng nhóm nghỉ phép, em trông nhóm và xử lý các ca khách khó được chuyển lên. Em ứng tuyển vị trí này vì muốn chịu trách nhiệm cho kết quả của cả nhóm, không chỉ phần của em."
Mẫu cho người làm kỹ thuật, ứng tuyển tổ trưởng: "Em là [tên], kỹ thuật viên bảo trì [số] năm. Em chưa làm tổ trưởng, nhưng em hay được giao làm đầu mối những đợt bảo trì lớn, phân việc cho ba bốn người và báo cáo tiến độ với quản đốc. Có lần đợt bảo trì trễ vì thiếu linh kiện, em đề xuất đổi thứ tự công việc để máy chạy lại từng phần. Em muốn làm tổ trưởng vì thấy mình làm tốt việc sắp xếp người và việc, và em muốn học thêm phần quản lý con người mà em chưa có."
Cả hai mẫu đều nói thẳng "chưa từng giữ chức" ngay từ đầu, rồi đi ngay vào việc. Đặt câu thừa nhận ở đầu giúp người nghe không phải đợi để phát hiện ra, và mọi chuyện sau đó được nghe như bằng chứng chứ không như sự che giấu.
Thừa nhận chỗ chưa trải qua, nói kế hoạch học
Có những việc của quản lý bạn chưa từng làm và không thể làm thử khi chưa có chức: đánh giá hiệu suất chính thức, quyết định tăng lương, cho người nghỉ việc, chịu chỉ tiêu cả nhóm trước cấp trên. Người tuyển biết điều đó. Cái họ muốn thấy là bạn biết nó tồn tại và không coi nhẹ.
Câu mẫu: "Phần em chưa trải qua là những cuộc nói chuyện khó, như góp ý cho người làm chưa tốt nhiều lần hoặc thông báo quyết định không vui. Em đã đọc và hỏi kinh nghiệm từ trưởng nhóm cũ, và em biết em sẽ cần sự hỗ trợ của anh chị quản lý cấp trên trong những lần đầu." Câu này cho thấy bạn hiểu độ khó, biết tìm hỗ trợ, và không làm ra vẻ.
Một chỗ hay vấp là quản lý lại chính đồng nghiệp cũ, nếu vị trí là nội bộ hay cùng ngành nhỏ. Nói trước bạn sẽ xử lý thế nào: nói chuyện riêng với từng người trong tuần đầu, rõ ràng về kỳ vọng mới, giữ sự tôn trọng nhưng không thiên vị bạn thân.
Tránh câu tự hạ "chắc em chưa đủ sức làm quản lý đâu, nhưng em muốn thử". Nếu bạn nghĩ vậy thật, đừng ứng tuyển. Nếu không, câu đó chỉ làm người tuyển nghi ngờ thay bạn. Thừa nhận đúng chỗ chưa có, rồi dừng ở đó.
Câu hỏi tình huống hay gặp và hướng trả lời
"Một người trong nhóm làm chậm hơn hẳn, bạn làm gì?" Đừng trả lời ngay bằng biện pháp kỷ luật. Bắt đầu bằng tìm hiểu: nói chuyện riêng để biết lý do, vì có thể do thiếu kỹ năng, quá tải hay chuyện riêng. Sau đó thống nhất mục tiêu cụ thể và thời gian, hỗ trợ nếu cần, và chỉ báo lên cấp trên khi đã cố mà không cải thiện. Kể một lần bạn đã làm tương tự khi kèm người mới nếu có.
"Hai người trong nhóm mâu thuẫn, bạn xử lý sao?" Nghe riêng từng người, rồi nếu cần ngồi chung để thống nhất cách làm việc chứ không phân xử ai đúng ai sai về cảm xúc. Tập trung vào công việc chung. Nếu có chuyện tương tự trong kho chuyện của bạn, kể nó.
"Cấp trên giao chỉ tiêu bạn thấy không khả thi?" Trình bày số liệu và đề xuất phương án, như cần thêm người hay kéo dài thời gian, rồi làm theo quyết định cuối. Không hứa suông với cấp trên rồi ép nhóm.
"Nhóm làm sai, khách phàn nàn với cấp trên?" Đứng ra nhận phần trách nhiệm của người quản lý trước, xử lý hậu quả, rồi mới tìm nguyên nhân trong nhóm để sửa quy trình, không đổ lỗi cá nhân trước cấp trên.
"Bạn sẽ làm gì nếu nhân viên giỏi hơn bạn về chuyên môn?" Câu hỏi về sự tự tin. Trả lời rằng đó là điều tốt: giao cho người đó phần việc họ mạnh, học hỏi từ họ, và tập trung vào việc của quản lý là sắp xếp, gỡ vướng, giữ hướng cho nhóm.
Nói kế hoạch ba tháng đầu cho khiêm tốn mà vẫn rõ
Nhiều buổi phỏng vấn quản lý có câu "nếu được nhận, ba tháng đầu bạn làm gì?". Đừng hứa cải tổ. Một kế hoạch khiêm tốn mà có hướng gồm:
- Tháng đầu, nghe và học: gặp riêng từng thành viên, hiểu việc từng người, hiểu quy trình hiện tại và lý do nó được làm như vậy. Không đổi gì lớn.
- Tháng thứ hai, gỡ vướng nhỏ: chọn một hai chỗ nhóm đang khó chịu nhất, sửa cùng mọi người, để nhóm thấy có quản lý mới thì việc dễ hơn chứ không rối hơn.
- Tháng thứ ba, thống nhất mục tiêu: cùng cấp trên và nhóm đặt mục tiêu cho quý tiếp theo, rõ ai làm gì.
- Suốt ba tháng, xin góp ý: hỏi cấp trên và cả nhóm xem cách bạn làm việc có chỗ nào cần chỉnh.
Kế hoạch này không gây ấn tượng ồn ào, nhưng nó cho người tuyển thấy bạn tôn trọng nhóm sắp nhận, hiểu rằng thay đổi cần lòng tin, và biết rằng một quản lý mới làm đảo lộn mọi thứ trong tháng đầu thường khiến người giỏi bỏ đi trước tiên.
Câu hỏi thường gặp
Chưa từng làm quản lý có nên ứng tuyển vị trí quản lý không?
Nên, nếu bạn đã có những trải nghiệm dẫn dắt thật như kèm người mới, điều phối dự án, trông nhóm khi cấp trên vắng. Đọc kỹ yêu cầu bắt buộc; nhiều vị trí trưởng nhóm sẵn sàng nhận người lần đầu quản lý.
Nên kể bao nhiêu chuyện dẫn dắt khi giới thiệu bản thân?
Hai chuyện là vừa trong bài giới thiệu, mỗi chuyện có thời gian, số người và kết quả. Giữ thêm hai ba chuyện khác để trả lời các câu hỏi tình huống sau đó.
Có nên nói thẳng là mình chưa từng có chức danh quản lý?
Nên nói ngay đầu, ngắn gọn, rồi đi vào việc bạn đã làm. Người tuyển đã thấy trong hồ sơ; nói trước cho thấy bạn thẳng thắn và giúp mọi chuyện sau đó được nghe như bằng chứng.
Kể chuyện dẫn dắt sao cho không giống giành công?
Dùng em cho việc mình làm và nhóm cho kết quả, nhắc vai trò của người khác, và nói rõ bạn không phải trưởng nhóm chính thức. Kể cả chỗ mình làm chưa tốt để câu chuyện thật hơn.
Câu hỏi về kế hoạch ba tháng đầu nên trả lời thế nào?
Nói kế hoạch nghe và học trong tháng đầu, gỡ một hai vướng mắc nhỏ ở tháng thứ hai, thống nhất mục tiêu ở tháng thứ ba. Tránh hứa cải tổ lớn khi chưa hiểu nhóm.
Lo sợ quản lý người lớn tuổi hơn thì có nên nói ra?
Nên nói, như một điều bạn đã nghĩ trước: bạn sẽ tôn trọng kinh nghiệm của họ, giao việc theo thế mạnh và hỏi ý kiến họ ở mảng họ giỏi. Nói về cách làm, không cần nói về nỗi sợ.