Khi chuyển ngành, bài giới thiệu bản thân cần làm một việc: nối nghề cũ với nghề mới bằng một sợi dây có thật, tức là những kỹ năng bạn đã dùng hằng ngày ở chỗ cũ và sẽ dùng tiếp ở vị trí đang ứng tuyển, rồi nói ngắn bạn đã chuẩn bị gì cho phần còn thiếu. Nếu không có sợi dây đó, người tuyển chỉ thấy một người mới bắt đầu nhưng lớn tuổi hơn và đòi hỏi nhiều hơn sinh viên.
Bài này đi qua ba nỗi lo của người tuyển khi gặp ứng viên đổi nghề, cách tìm kỹ năng mang theo được, khung giới thiệu ba nhịp kèm ba bài mẫu, cách nói lý do chuyển mà không chê nghề cũ, và cách thừa nhận chỗ còn thiếu cho đúng mức, không nói quá cũng không tự hạ.
Ba nỗi lo của người tuyển khi gặp người chuyển ngành
Bạn có hiểu nghề mới thật không? Nhiều người chuyển ngành vì nhìn thấy mặt hấp dẫn của nghề mới từ bên ngoài. Người tuyển sợ bạn vỡ mộng sau ba tháng khi gặp phần việc nhàm chán. Họ sẽ dò xem bạn đã thử làm, đã hỏi người trong nghề, đã học bài bản chưa, hay mới chỉ đọc vài bài viết.
Bạn có chịu bắt đầu lại không? Ở nghề cũ bạn có thể đã là người cứng tay, được hỏi ý kiến. Ở nghề mới bạn sẽ được giao việc của người mới và có khi phải nghe góp ý từ người trẻ hơn. Người tuyển muốn biết bạn chấp nhận điều đó thật lòng hay chỉ nói cho qua.
Bạn có quay lại nghề cũ không? Họ lo bỏ công đào tạo rồi bạn thấy khó, quay về chỗ quen. Nỗi lo này càng lớn nếu nghề cũ của bạn trả công tốt hơn hoặc ổn định hơn. Một câu chuyện chuyển ngành có lý do rõ và có bước chuẩn bị dài hơi sẽ làm dịu nỗi lo này.
Ba nỗi lo, ba câu trả lời. Bài giới thiệu tốt không đợi bị hỏi mới giải thích. Nó lồng sẵn câu trả lời: bạn đã tìm hiểu nghề mới bằng cách nào, bạn sẵn sàng nhận phần việc nào của người mới, và vì sao lựa chọn này là bước bạn đã cân nhắc lâu. Ba ý đó, nói gọn, chiếm chưa tới nửa phút.
Tìm sợi dây nối: kỹ năng mang theo được
Nghề nào cũng để lại những kỹ năng dùng được ở nơi khác. Cái khó là gọi đúng tên nó bằng ngôn ngữ của nghề mới. Vài ví dụ để bạn tự tìm sợi dây của mình:
| Nghề cũ | Kỹ năng đã dùng hằng ngày | Dùng ở nghề mới như thế nào |
|---|---|---|
| Giáo viên | Giải thích điều khó cho người chưa biết, quản lý một nhóm đông, soạn bài theo kế hoạch | Đào tạo nội bộ, chăm sóc khách hàng, viết hướng dẫn sử dụng |
| Phục vụ, lễ tân | Đọc tâm trạng khách, xử lý phàn nàn tại chỗ, làm việc theo ca áp lực | Bán hàng, chăm sóc khách hàng, điều phối dịch vụ |
| Kế toán | Đối chiếu số liệu, làm đúng hạn, cẩn thận với chứng từ | Phân tích dữ liệu, mua hàng, quản lý kho, kiểm soát nội bộ |
| Công nhân, kỹ thuật viên | Làm theo quy trình, phát hiện lỗi, giữ an toàn | Kiểm tra chất lượng, hỗ trợ kỹ thuật, điều phối sản xuất |
| Bán hàng | Thuyết phục, chịu bị từ chối, theo đuổi mục tiêu số | Tuyển dụng, marketing, phát triển đối tác |
| Nhân viên văn phòng | Sắp xếp giấy tờ, phối hợp nhiều phòng ban, viết email rõ ràng | Trợ lý dự án, điều phối, hành chính nhân sự |
Đừng liệt kê mọi kỹ năng. Chọn hai, tốt nhất là hai kỹ năng xuất hiện trong mô tả công việc của vị trí mới. Khi nói, dùng chữ của nghề mới: giáo viên chuyển sang đào tạo nội bộ nên nói "thiết kế buổi đào tạo" thay vì "soạn giáo án", để người nghe khỏi phải tự dịch.
Khung giới thiệu ba nhịp cho người đổi nghề
Bài giới thiệu của người chuyển ngành hơi khác người cùng nghề: nó phải kể một hướng đi, không chỉ một danh sách việc. Ba nhịp sau đủ cho khoảng chín mươi giây:
- Từ đâu: một câu về nghề cũ, bao lâu, việc chính. Không xin lỗi vì nghề cũ, không nói "em làm trái ngành" như một lỗi.
- Mang theo gì: hai kỹ năng nối sang nghề mới, mỗi kỹ năng một ví dụ thật từ chỗ cũ.
- Đã chuẩn bị gì: khoá học đã hoàn thành, sản phẩm tự làm, việc nhận thêm ở chỗ cũ có dính tới nghề mới, người trong nghề bạn đã hỏi chuyện.
- Vì sao vị trí này: một câu nối hướng đi của bạn với đúng việc của vị trí, không nói chung chung về ngành.
Thứ tự này giúp người nghe đi theo bạn từ chỗ quen sang chỗ mới mà không bị hẫng. Nếu bạn mở bằng "em biết em chưa có kinh nghiệm trong ngành", người nghe sẽ nghe phần còn lại với cặp kính "thiếu kinh nghiệm". Mở bằng việc bạn đã làm được thì cặp kính là "người có nghề, đang đổi hướng".
Ba bài giới thiệu mẫu cho ba kiểu chuyển ngành
Từ giáo viên sang đào tạo nội bộ: "Dạ em là [tên], em dạy [môn] ở trường trung học [số] năm. Việc em làm tốt nhất là giải thích điều khó cho nhiều kiểu người học, và thiết kế một buổi học có mục tiêu đo được. Hai năm gần đây em nhận thêm việc tập huấn cho giáo viên mới của tổ, và em thấy mình thích làm việc với người lớn. Em đã học thêm khoá [tên khoá] về đào tạo người lớn. Vị trí này cần người thiết kế và đứng lớp các buổi đào tạo cho nhân viên mới, đó là phần em muốn làm lâu dài."
Từ phục vụ nhà hàng sang chăm sóc khách hàng qua điện thoại: "Em làm phục vụ rồi trưởng ca ở một nhà hàng [số] năm. Em quen xử lý phàn nàn ngay tại bàn và giữ bình tĩnh lúc đông. Em muốn chuyển sang làm việc có giờ giấc ổn định hơn mà vẫn dùng được kỹ năng nói chuyện với khách. Ba tháng nay em tự tập ghi chép cuộc gọi và học quy trình xử lý khiếu nại qua một khoá ngắn."
Từ kế toán sang phân tích dữ liệu: "Em làm kế toán tổng hợp [số] năm. Phần em thích nhất là làm báo cáo quản trị và tìm vì sao số tháng này lệch tháng trước. Em đã học [công cụ] và tự làm vài bài phân tích từ số liệu bán hàng giả lập. Em chưa làm phân tích ở vị trí chính thức, nhưng em đọc được số liệu tài chính, điều mà nhiều người mới vào nghề phân tích còn phải học."
Mỗi bài mẫu đều có phần thừa nhận chưa làm chính thức, nhưng phần đó nằm ở cuối và đi kèm một điểm cộng. Đó là cách nói chỗ thiếu mà không để nó làm chủ câu chuyện.
Nói lý do chuyển mà không chê nghề cũ
Câu "vì sao bạn chuyển ngành" chắc chắn được hỏi, có khi hỏi lại hai lần. Câu trả lời yếu nhất là câu chỉ nói điều bạn muốn tránh: lương thấp, sếp khó, áp lực, không có tương lai. Nghe xong, người tuyển nghĩ nghề mới cũng có những thứ đó, vậy bạn sẽ chạy tiếp.
Câu trả lời tốt hơn nói điều bạn đi tới. "Em phát hiện mình thích phần [phần việc] hơn phần còn lại của nghề cũ, và nghề mới cho em làm phần đó cả ngày." Nếu lý do thật có phần muốn tránh, ví dụ ca đêm ảnh hưởng sức khoẻ hay thu nhập không đủ nuôi gia đình, cứ nói ngắn và thật, nhưng đặt sau phần "đi tới".
Tránh chê nghề cũ hay người cũ. Người phỏng vấn thường có bạn bè, người thân làm đúng nghề bạn vừa chê. Ngay cả khi không, câu chê cho thấy bạn sẽ nói về chỗ này thế nào khi rời đi. Bạn vẫn nói được rằng nghề cũ không còn hợp với mình mà vẫn giữ sự tôn trọng: "Đó là nghề tốt, chỉ là em thấy mình làm được nhiều hơn ở hướng khác."
Một chi tiết nhỏ giúp câu trả lời đáng tin: thời gian. "Em nghĩ chuyện này gần hai năm, vừa làm vừa học" cho thấy quyết định đã cân nhắc. "Tháng trước em mới quyết định nghỉ" thì người tuyển sẽ dò thêm xem bạn có đang chạy khỏi một chuyện gì không.
Thừa nhận chỗ còn thiếu cho đúng mức
Gọi tên cụ thể. "Em chưa làm việc với khách hàng doanh nghiệp" rõ hơn nhiều so với "em còn thiếu kinh nghiệm". Gọi tên cụ thể cho thấy bạn hiểu nghề mới đủ để biết mình thiếu gì.
Nói bạn đang lấp thế nào. Mỗi chỗ thiếu đi kèm một hành động: đang học, đang làm thử, đang hỏi người trong nghề. Không cần đã xong, chỉ cần đã bắt đầu.
Chấp nhận vị trí người mới bằng lời rõ ràng. "Em biết mình sẽ bắt đầu ở mức người mới, em sẵn sàng làm phần việc cơ bản và nghe góp ý từ anh chị trong nhóm, kể cả người ít tuổi hơn em." Câu này trả lời thẳng nỗi lo thứ hai của người tuyển, và nói ra trước thì có sức nặng hơn nói khi bị hỏi.
Đừng nhận thiếu nhiều hơn thật. Người chuyển ngành hay tự hạ quá tay: "chắc em phải học lại từ đầu hết". Không đúng, vì bạn mang theo kỹ năng đã nói ở trên. Nhận thiếu đúng chỗ thiếu, và giữ nguyên giá trị phần bạn đã có.
Không hứa thành thạo trong vài tuần. "Một tháng là em làm được như người cũ" là câu hứa khó giữ và người tuyển biết điều đó. Nói một mốc vừa phải, ví dụ những việc bạn mong tự làm được sau ba tháng.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển ngành có nên ghi rõ trong bài giới thiệu bản thân không?
Nên nói rõ ngay từ đầu, nhưng như một hướng đi chứ không như một lỗi. Một câu về nghề cũ, hai kỹ năng mang theo và những gì bạn đã chuẩn bị cho nghề mới giúp người nghe hiểu bạn đang ở đâu.
Bị hỏi vì sao không ở lại nghề cũ thì trả lời sao?
Nói điều bạn đi tới trước, điều bạn muốn tránh sau và ngắn gọn. Ví dụ bạn thích phần việc nào hơn và nghề mới cho bạn làm phần đó nhiều hơn. Không chê nghề cũ hay người cũ.
Chuyển ngành có phải chấp nhận lương thấp hơn không?
Thường người chuyển ngành bắt đầu ở mức gần người mới của nghề mới, nhưng tuỳ vị trí và kỹ năng mang theo. Bạn nói mình hiểu điều đó và hỏi lộ trình tăng theo năng lực, thay vì hứa nhận bất kỳ mức nào.
Tuổi ba mươi trở lên chuyển ngành có muộn không khi phỏng vấn?
Nhiều người chuyển ngành ở tuổi này và làm tốt nhờ kinh nghiệm làm việc, sự chín chắn và kỹ năng mang theo. Điều người tuyển cần thấy là bạn đã chuẩn bị nghiêm túc và chịu bắt đầu lại ở phần việc cơ bản.
Không có bằng cấp ngành mới thì có nên ứng tuyển không?
Tuỳ vị trí. Có nghề bắt buộc chứng chỉ hành nghề, có nghề chỉ cần kỹ năng chứng minh được. Đọc kỹ yêu cầu bắt buộc, và nếu chỉ thiếu phần ưu tiên thì vẫn có thể ứng tuyển kèm sản phẩm tự làm hoặc khoá học đã xong.
Nên kể bao nhiêu về nghề cũ khi phỏng vấn nghề mới?
Chỉ kể những phần nối được sang nghề mới, khoảng một phần ba thời gian giới thiệu. Phần còn lại dành cho những gì bạn đã chuẩn bị và lý do chọn vị trí này. Kể quá dài về nghề cũ dễ làm người nghe nghĩ bạn còn tiếc.