KhiemTon.comKhiêm Tốn
Văn phòng, hành chính, nhân sự

Phỏng vấn nhân viên xuất nhập khẩu, chứng từ: câu hỏi nghiệp vụ và câu trả lời mẫu

Câu hỏi nghiệp vụ hay gặp khi phỏng vấn nhân viên chứng từ xuất nhập khẩu, trả lời mẫu theo nguyên lý, tình huống chứng từ lệch nhau, cách nói chưa biết mà vẫn ghi điểm.

A Vietnamese logistics clerk compares two thick paper bundles side by side on a desk near a window overlooking stacked shipping containers at a port, hands only

Phỏng vấn nhân viên chứng từ xuất nhập khẩu thường có hai phần: câu hỏi nghiệp vụ về bộ chứng từ, điều kiện giao hàng, sự khớp nhau giữa các giấy tờ; và câu hỏi tình huống khi chứng từ lệch, hàng kẹt, khách giục. Câu trả lời tốt nói đúng nguyên lý bằng lời của mình, kể một lần bạn bắt được sai lệch, và thẳng thắn nói chỗ nào cần tra quy định hiện hành thay vì đoán.

Bài viết dành cho người mới vào nghề, sinh viên ngành ngoại thương, logistics và người đã làm vài năm muốn chuyển chỗ. Phần nghiệp vụ chỉ ở mức đủ để trả lời phỏng vấn; thủ tục hải quan, thuế suất, mã hàng thay đổi theo văn bản từng thời kỳ, nên luôn đối chiếu quy định hiện hành khi làm thật.

Nhân viên chứng từ xuất nhập khẩu bị dò điều gì

Công việc chứng từ là công việc của sự khớp nhau. Hoá đơn thương mại, phiếu đóng gói, vận đơn, giấy chứng nhận xuất xứ, tờ khai, hợp đồng, mỗi giấy do một bên làm, nhưng tất cả phải nói cùng một câu chuyện về cùng một lô hàng: cùng tên hàng, cùng số lượng, cùng trọng lượng, cùng người mua người bán. Một chữ sai, một con số lệch có thể khiến hàng nằm lại cảng thêm nhiều ngày, phát sinh chi phí lưu kho, hoặc ngân hàng từ chối thanh toán theo thư tín dụng.

Vì vậy người phỏng vấn dò ba thứ. Một, bạn có hiểu vì sao các chứng từ phải khớp nhau, chứ không chỉ thuộc tên chúng. Hai, bạn có thói quen đối chiếu chéo không. Ba, khi có sự cố, bạn có giữ được bình tĩnh và liên lạc đúng người không, vì công việc này nằm giữa nhiều bên: khách hàng, hãng tàu hoặc đại lý vận chuyển, hải quan, ngân hàng, kho bãi.

Khiêm tốn trong nghề này có một nghĩa rất thực tế: không ai nhớ hết mọi quy định, và người nói “em nắm hết” là người dễ gây sai nhất. Người hỏi có kinh nghiệm thích nghe “chỗ này em sẽ kiểm lại quy định hiện hành” hơn một câu trả lời trơn tru mà không nguồn.

Câu mẫu giới thiệu bản thân

Mẫu cho người đã làm: “Em là [tên], làm chứng từ xuất khẩu [số năm] năm ở một công ty [ngành hàng], chủ yếu đi đường biển sang [khu vực thị trường]. Em lập bộ chứng từ theo từng lô, làm việc với đại lý vận chuyển để lấy vận đơn, xin giấy chứng nhận xuất xứ và chuẩn bị hồ sơ thanh toán. Thói quen em giữ là có một bảng đối chiếu cho mỗi lô, mỗi cột là một chứng từ, mỗi dòng là một thông tin chung như tên hàng, số kiện, trọng lượng; mọi ô phải khớp em mới gửi đi. Năm vừa rồi em phát hiện kịp mấy lần lệch trọng lượng giữa phiếu đóng gói và vận đơn trước khi nộp. Em ứng tuyển vì muốn học thêm mảng nhập khẩu và thanh toán bằng thư tín dụng.”

Mẫu cho sinh viên mới: “Em vừa tốt nghiệp ngành [ngành], thực tập [thời gian] ở phòng chứng từ của một công ty giao nhận. Em được giao kiểm tra bộ chứng từ trước khi chuyển cho anh chị chính thức, nên em quen việc đối chiếu từng thông tin. Em biết mình còn thiếu kinh nghiệm xử lý sự cố, em muốn bắt đầu ở vị trí có người hướng dẫn trực tiếp.”

Mẫu thứ hai nói thật chỗ thiếu mà không mở đầu bằng nó. Câu “em được giao kiểm tra” là một việc cụ thể, dù nhỏ, đúng trọng tâm của nghề.

Câu hỏi nghiệp vụ hay gặp và hướng trả lời ở mức nguyên lý

“Bộ chứng từ xuất khẩu cơ bản gồm những gì?” Kể các nhóm chính: hợp đồng, hoá đơn thương mại, phiếu đóng gói, vận đơn, tờ khai, và các giấy tờ tuỳ mặt hàng, tuỳ thị trường như giấy chứng nhận xuất xứ, kiểm dịch, chứng thư chất lượng. Thêm một câu cho thấy bạn hiểu: “Tuỳ hợp đồng và phương thức thanh toán mà bộ chứng từ cần thêm hoặc bớt, em luôn đọc yêu cầu của khách và của ngân hàng trước.”

“Điều kiện giao hàng ảnh hưởng gì tới công việc của em?” Nói nguyên lý: điều kiện giao hàng quốc tế quy định bên nào lo vận chuyển, bảo hiểm, chịu rủi ro tới điểm nào, nên quyết định ai thuê tàu, ai mua bảo hiểm và chứng từ nào bạn phải lo. Không cần đọc thuộc từng điều kiện, nêu hai ba điều kiện bạn đã làm thật và khác nhau ở đâu.

“Vì sao các chứng từ phải khớp nhau?” Vì hải quan, ngân hàng và người mua đều đối chiếu chéo. Lệch thông tin có thể khiến hàng bị kiểm tra kỹ hơn, thanh toán bị từ chối hoặc chậm, phát sinh chi phí sửa chứng từ.

“Mã hàng hoá (mã HS) em xác định thế nào?” Nói cách làm: đọc mô tả, chất liệu, công dụng của hàng, tra biểu mã hiện hành, tham khảo các lô cũ, gặp hàng mới hoặc hàng khó thì hỏi người có kinh nghiệm hoặc đơn vị chuyên môn. Không nêu mã cụ thể nếu không chắc.

Nguyên tắc chung khi trả lời. Nói phần bạn đã làm thật, nói vì sao, nói chỗ cần tra. Người hỏi không chờ bạn thay thế sách nghiệp vụ, họ chờ thấy bạn làm việc an toàn.

Tình huống chứng từ lệch, hàng kẹt cảng: câu trả lời mẫu

Câu hỏi: “Em phát hiện trọng lượng trên vận đơn khác với phiếu đóng gói, tàu chạy rồi. Em làm gì?” Người hỏi muốn thấy bạn xác định nguyên nhân trước, rồi mới sửa, và báo đúng người.

Câu mẫu: “Em sẽ đối chiếu lại với số liệu cân thực tế ở kho để biết bên nào đúng. Nếu sai ở phiếu đóng gói của bên em, em báo trưởng phòng, làm lại phiếu và thông báo cho khách kèm lời giải thích. Nếu sai ở vận đơn, em liên hệ đại lý vận chuyển đề nghị chỉnh sửa theo thủ tục của họ, hỏi rõ thời gian và chi phí nếu có, rồi báo khách và bộ phận thanh toán, nhất là khi lô hàng thanh toán qua ngân hàng vì ngân hàng kiểm chứng từ rất kỹ. Em ghi lại toàn bộ để rút kinh nghiệm cho khâu kiểm trước khi phát hành.”

Một tình huống khác: khách giục liên tục khi hàng còn chờ thủ tục. Câu mẫu: “Em báo khách tình trạng thật, nói rõ đang chờ khâu nào, dự kiến khi nào có thêm thông tin, và hẹn giờ cập nhật tiếp. Em không hứa ngày có hàng khi khâu đó không nằm trong tay em.” Câu “không hứa điều không nằm trong tay mình” là một kiểu khiêm tốn rất được quý trong nghề nhiều bên như xuất nhập khẩu.

Bị hỏi câu nghiệp vụ không biết: nói “chưa biết” mà vẫn ghi điểm

Với người mới, gần như lần nào cũng gặp một câu không trả lời được, ví dụ về một loại thư tín dụng đặc biệt hay thủ tục cho một mặt hàng có điều kiện. Đoán bừa là lựa chọn tệ nhất, vì người hỏi biết đáp án và sẽ thấy ngay bạn sẵn sàng đoán khi làm thật.

Câu mẫu: “Phần này em chưa làm thực tế nên không dám trả lời chắc. Theo em hiểu thì nó liên quan tới [điều bạn biết ở mức nguyên lý]. Nếu gặp trong công việc, em sẽ tra quy định hiện hành và hỏi lại anh chị đi trước trước khi làm. Anh chị có thể cho em biết bên mình hay gặp trường hợp này không ạ?”

Câu trả lời này có bốn phần: nói thật, đưa ra những gì mình biết, nói cách mình sẽ tìm hiểu, và quay lại hỏi để học. Phần cuối biến một câu không biết thành cuộc trò chuyện. Đừng lạm dụng: nếu câu nào cũng “em chưa biết”, người hỏi sẽ nghi bạn chưa chuẩn bị. Trước buổi phỏng vấn, đọc kỹ mô tả công việc xem công ty làm mặt hàng gì, thị trường nào, đi đường biển hay đường hàng không, để ôn đúng phần sẽ bị hỏi.

Điểm mạnh, điểm yếu và câu nên tránh của nhân viên chứng từ

Bảng gợi ý cách nói theo hướng việc thật, và những câu dễ làm người tuyển lo.

LoạiNên nói theo hướngNên tránh
Điểm mạnh“Mỗi lô em có bảng đối chiếu chéo, mọi ô khớp mới gửi.”“Em làm chứng từ chưa sai bao giờ.”
Điểm mạnh“Em giữ liên lạc đều với đại lý vận chuyển, gặp sự cố họ báo em sớm.”“Hãng tàu nào em cũng quen.”
Điểm yếu“Em chưa làm thanh toán bằng thư tín dụng, em đang đọc lại các nguyên tắc kiểm chứng từ của ngân hàng.”“Em biết hết các loại thanh toán.”
Điểm yếu“Tiếng Anh nói của em chậm hơn tiếng Anh viết, em đang luyện gọi điện với đối tác.”“Tiếng Anh em không tốt lắm.” (không kèm việc đang làm)
Áp lực“Mùa cao điểm em ưu tiên lô có hạn tàu gần nhất và báo trước khi có nguy cơ trễ.”“Em chịu được mọi áp lực.”

Câu “chưa sai bao giờ” đặc biệt nên tránh trong nghề chứng từ. Người hỏi biết sai sót là chuyện thường gặp, điều họ cần là bạn có cách bắt sai trước khi chứng từ rời khỏi tay mình.

Phần tiếng Anh trong buổi phỏng vấn

Nhiều công ty xuất nhập khẩu cho một đoạn phỏng vấn ngắn bằng tiếng Anh, thường là giới thiệu bản thân hoặc mô tả một quy trình. Người hỏi thường không chấm giọng hay ngữ pháp hoàn hảo, mà chấm xem bạn có trao đổi được với đối tác qua email và điện thoại không.

Chuẩn bị một đoạn giới thiệu ngắn bằng tiếng Anh theo đúng khung ba ý như bản tiếng Việt: việc đang làm, một thói quen nghề, lý do ứng tuyển. Thuộc các từ nghiệp vụ bạn dùng hằng ngày, vì đó là phần dễ ghi điểm nhất. Nếu nghe không rõ câu hỏi, xin nhắc lại một cách lịch sự, điều này hoàn toàn bình thường khi làm việc với đối tác thật.

Nếu tiếng Anh nói chưa tốt, nói thật mức độ của mình bằng chính tiếng Anh đơn giản, rồi nói việc bạn đang làm để cải thiện. Một câu trả lời giản dị, rõ ràng thường được đánh giá cao hơn một đoạn dài thuộc lòng rồi vấp. Khiêm tốn ở đây là không giả vờ trôi chảy, nhưng cũng không từ chối nói, cứ nói hết khả năng mình đang có.

Câu hỏi thường gặp

Phỏng vấn nhân viên chứng từ xuất nhập khẩu có bị hỏi nghiệp vụ sâu không?

Thường hỏi ở mức bộ chứng từ cơ bản, điều kiện giao hàng, sự khớp nhau giữa các giấy tờ và cách xử lý khi có sai lệch. Vị trí có kinh nghiệm có thể bị hỏi thêm về thanh toán qua ngân hàng. Hãy trả lời theo nguyên lý và kể việc bạn đã làm thật.

Không nhớ mã HS hay thuế suất cụ thể thì trả lời thế nào?

Nói thật là bạn không nhớ con số cụ thể và mô tả cách bạn xác định: đọc mô tả hàng, tra biểu mã và quy định hiện hành, tham khảo lô cũ, hỏi người có kinh nghiệm khi gặp hàng khó. Người hỏi đánh giá cao cách làm an toàn hơn trí nhớ.

Sinh viên mới ra trường nên kể gì khi phỏng vấn chứng từ?

Kể phần thực tập hoặc môn học có làm bộ chứng từ, nhất là việc kiểm tra đối chiếu nếu bạn từng được giao. Nói rõ phần còn thiếu như xử lý sự cố, và mong muốn được hướng dẫn trực tiếp, không mở đầu bằng câu chưa có kinh nghiệm.

Có bị phỏng vấn bằng tiếng Anh không?

Nhiều công ty có một phần ngắn bằng tiếng Anh như giới thiệu bản thân hoặc mô tả quy trình. Chuẩn bị đoạn giới thiệu theo khung ba ý, thuộc từ nghiệp vụ hằng ngày, và nếu chưa tốt thì nói thật mức độ kèm việc bạn đang luyện.

Kể lần làm sai chứng từ có nên không?

Nên, nếu bạn chọn một lần đã khắc phục và kể được thay đổi sau đó, như thêm bảng đối chiếu chéo trước khi phát hành. Tránh kể lỗi gây thiệt hại lớn mà chưa xử lý xong, và không đổ lỗi cho đại lý hay khách hàng.

Điểm yếu nào hợp để nói với vị trí xuất nhập khẩu?

Chọn điểm yếu thật không chạm vào sự chính xác, như chưa làm một phương thức thanh toán nào đó, tiếng Anh nói chậm hơn viết, chưa quen một tuyến vận chuyển. Kèm theo việc bạn đang làm để bổ sung và tiến bộ bước đầu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138