Phỏng vấn tài xế, dù giao hàng hay chở người cho công ty, xoay quanh hai câu: bạn có lái an toàn không và bạn có đến đúng giờ mà không phóng nhanh không. Câu trả lời thuyết phục nhất kể thói quen cụ thể, như kiểm xe đầu ngày, tính giờ xuất phát, xử lý khi mệt, chứ không phải lời tự khen "tay lái chắc".
Bài tách hai nghề lái hay bị gộp làm một, gợi ý câu tự giới thiệu, bảng câu hỏi an toàn kèm câu trả lời mẫu, cách nói về chuyện giữ kín thông tin khi lái cho sếp, các tình huống giao hàng thường gặp, và những câu tự hạ hay tự khoe nên bỏ.
Hai nghề lái, hai kiểu người hỏi
Tài xế giao hàng và tài xế công ty cùng cầm vô lăng, nhưng người tuyển nhìn vào những điều khác nhau. Với giao hàng, họ quan tâm bạn thuộc đường đến đâu, chạy được bao nhiêu điểm mỗi ngày mà vẫn giữ an toàn, nói chuyện với khách có nhã nhặn không, và giữ hàng, giữ tiền thu hộ có cẩn thận không.
Với tài xế công ty, đặc biệt là lái cho lãnh đạo hoặc đưa đón khách, người hỏi đặt nặng sự kín đáo, đúng giờ tuyệt đối, xe lúc nào cũng sạch sẽ sẵn sàng, cách cư xử lịch sự với khách quý, và việc không bàn tán chuyện nghe được trong xe. Tốc độ gần như không phải tiêu chí; sự êm ái và đúng hẹn mới là tiêu chí.
Biết người hỏi thuộc kiểu nào giúp bạn chọn chuyện để kể. Người giao hàng mà kể mình lái êm, kín đáo thì lạc đề; người xin lái cho giám đốc mà khoe một ngày chạy được nhiều điểm giao thì cũng lạc. Đọc kỹ tin tuyển, hoặc hỏi ngay đầu buổi: "Dạ, vị trí này chủ yếu chở hàng hay đưa đón người ạ?"
Dù nghề nào, hai điều luôn được hỏi là bằng lái và lịch sử an toàn. Chuẩn bị sẵn bằng lái đúng hạng, nói thật số năm lái, những lần va chạm nếu có. Người tuyển có thể kiểm tra, và sự thật nói trước bao giờ cũng nhẹ hơn sự thật bị phát hiện sau.
Giới thiệu bản thân bằng quãng đường và thói quen
Đừng mở đầu bằng "em lái lụa lắm" hay "em chạy mười năm chưa xảy ra chuyện gì". Câu đầu không chứng minh được, câu sau nghe như thách thức may rủi. Hãy giới thiệu bằng những điều đo đếm được và thói quen hằng ngày.
Câu mẫu cho tài xế giao hàng: "Dạ em tên [tên], có bằng lái hạng [hạng], lái xe tải nhỏ giao hàng nội thành [số] năm. Em chạy chủ yếu khu [khu vực], mỗi ngày khoảng [số] điểm. Em quen sắp tuyến trước khi xuất phát để không phải quay đầu nhiều. Trước khi chạy em luôn kiểm lốp, phanh, đèn, và chằng hàng lại một lượt."
Câu mẫu cho tài xế công ty: "Dạ em tên [tên], lái xe con [số] năm, gần nhất lái đưa đón cho ban giám đốc một công ty [loại hình]. Việc của em là đưa đón đúng giờ, giữ xe sạch, chuẩn bị nước, ô cho khách, và lo các việc như đăng kiểm, bảo dưỡng định kỳ. Em quen đến sớm mười lăm phút và chờ ở chỗ không cản lối."
Câu mẫu cho người chuyển từ xe máy giao hàng sang lái xe tải nhỏ: "Dạ em giao hàng bằng xe máy [số] năm nên thuộc đường trong thành phố và quen làm với khách. Em mới có bằng lái hạng [hạng] được [thời gian], kinh nghiệm lái xe tải còn ít, nên em lái chậm, tránh giờ cao điểm khi được chọn tuyến, và em mong được chạy kèm người cũ vài tuần đầu."
Câu hỏi về an toàn và câu trả lời mẫu
Những câu dưới đây gần như lần phỏng vấn tài xế nào cũng gặp. Câu trả lời mẫu chỉ là hướng; hãy nói theo chuyện thật của mình.
| Câu hỏi | Câu trả lời mẫu |
|---|---|
| Em đã từng va chạm, tai nạn chưa? | Dạ em có một lần quẹt gương khi lùi trong hẻm hẹp, không ai bị thương. Từ đó em xuống xe nhìn trước khi lùi chỗ chật, hoặc nhờ người đứng chỉ |
| Em có bị phạt vi phạm giao thông không? | Dạ em bị phạt một lần đỗ sai chỗ khi giao hàng gấp. Em rút kinh nghiệm, giờ gọi khách ra lấy hoặc đỗ xa hơn rồi đi bộ vào |
| Em có uống rượu bia không? | Dạ ngày đi làm em không uống. Có đám tiệc buổi tối mà hôm sau phải lái sớm thì em cũng không uống, vì luật cấm lái khi có nồng độ cồn và em không muốn liều |
| Đang chạy mà buồn ngủ thì em làm gì? | Dạ em tấp vào chỗ an toàn, rửa mặt, nghỉ mười lăm phút rồi mới chạy tiếp, và báo trễ cho người điều phối hoặc khách |
| Trời mưa to, đường ngập em có chạy không? | Dạ em báo người điều phối và khách trước, đợi nước rút hoặc đi đường khác. Hàng có thể trễ, nhưng em không đi vào chỗ ngập không rõ sâu nông |
| Xe có tiếng kêu lạ giữa đường thì sao? | Dạ em dừng chỗ an toàn, kiểm sơ bộ, báo quản lý. Không chắc thì em không cố chạy, gọi cứu hộ theo quy định công ty |
Câu về rượu bia nên trả lời dứt khoát. Quy định hiện hành cấm người lái xe có nồng độ cồn trong máu hoặc hơi thở; mức phạt cụ thể có thể thay đổi theo văn bản mới, nhưng nguyên tắc thì không đổi. Không có cách trả lời nửa vời nào an toàn cho câu này.
Đúng giờ mà không phóng nhanh: kể cách bạn tính giờ
Người tuyển hỏi "em làm sao để giao đúng giờ" thường đã gặp nhiều tài xế đúng giờ bằng cách vượt ẩu. Họ muốn nghe cách bạn đúng giờ bằng kế hoạch. Đây là chỗ kể thói quen rất có lợi.
Câu trả lời mẫu: "Dạ tối hôm trước hoặc đầu ca em xem danh sách điểm giao, xếp theo khu để không chạy vòng. Em cộng thêm thời gian cho giờ cao điểm, cho đoạn hay kẹt gần trường học, chợ. Điểm nào khách hẹn giờ cố định em xếp trước. Nếu thấy sắp trễ, em gọi báo khách sớm chứ không cố chạy nhanh." Với tài xế công ty: "Dạ em xuất phát sớm hơn cần thiết, đến nơi chờ. Đường lạ em đi thử trước một lần nếu có thời gian."
Một chi tiết nhỏ cho thấy bạn hiểu nghề: thừa nhận là có lúc vẫn trễ. "Dạ có hôm kẹt xe lâu em vẫn trễ, khi đó em báo trước để khách sắp xếp, đến nơi em xin lỗi ngắn gọn rồi giao cho nhanh." Người hỏi biết đường sá không ai kiểm soát được; điều họ đánh giá là bạn xử lý trễ thế nào.
Tránh nói "em chưa trễ bao giờ". Câu đó không ai tin và làm người nghe đoán bạn đã phải chạy ẩu để giữ thành tích. Nói thật, có kế hoạch, có cách báo trễ, là đủ.
Tài xế công ty: giữ kín chuyện nghe được trong xe
Người lái cho lãnh đạo nghe được nhiều điều: cuộc gọi về giá, về nhân sự, về đối tác, có khi cả chuyện gia đình. Vì thế người tuyển gần như chắc chắn hỏi về kín đáo, bằng câu thẳng hoặc câu vòng như "em có hay nói chuyện với tài xế các công ty khác không?".
Câu trả lời mẫu: "Dạ trong xe em chỉ nghe việc của em là lái. Chuyện anh chị nói điện thoại em không nhắc lại với ai, kể cả người trong công ty. Gặp tài xế công ty khác lúc chờ, em chỉ nói chuyện đường sá, xe cộ. Ở chỗ cũ có lần người quen hỏi dò lịch đi công tác của sếp, em trả lời là em không nắm, rồi báo lại cho thư ký."
Nếu chưa từng lái cho lãnh đạo, nói nguyên tắc của mình và một ví dụ gần: "Dạ em chưa lái cho lãnh đạo, nhưng ở chỗ làm cũ em giữ chìa khoá kho và chưa bao giờ đưa cho ai không có tên trong danh sách." Ví dụ đó cho thấy thói quen giữ việc được giao, đúng điều người hỏi tìm.
Khiêm tốn ở vị trí này là không kể chuyện về sếp cũ, kể cả chuyện tốt. Kể "sếp cũ em quý em lắm, đi đâu cũng dẫn theo" có thể làm người hỏi lo bạn sẽ kể về họ theo cách đó. Nhắc nơi làm cũ bằng vài từ trung tính là đủ.
Tình huống giao hàng thường gặp và câu mẫu
Với tài xế giao hàng, người hỏi hay đưa tình huống cụ thể. Trả lời theo trình tự: an toàn và hàng hoá trước, báo người cần báo, rồi mới xử lý tiếp.
- Khách không nghe máy, không có nhà: "Dạ em gọi hai lần, nhắn tin, chờ một lúc theo quy định công ty. Không liên lạc được thì em ghi lại, báo điều phối và mang hàng về, không gửi đại người lạ nếu khách chưa đồng ý."
- Khách từ chối nhận, đổi ý: "Dạ em giữ lịch sự, không cãi. Em hỏi lý do để ghi lại, báo điều phối, làm đúng thủ tục hoàn hàng. Chuyện đúng sai giữa khách và người bán em không phân xử."
- Hàng bị vỡ, móp khi giao: "Dạ em không giấu. Em chụp ảnh tình trạng hàng, báo khách và điều phối ngay, để công ty xử lý theo quy trình. Lần sau em xem lại cách chằng và xếp hàng."
- Tiền thu hộ bị thiếu cuối ngày: "Dạ em đối chiếu lại từng đơn, báo kế toán số thiếu ngay chứ không để qua ngày. Em quen đếm tiền trước mặt khách và chụp lại biên nhận nếu có."
- Bị khách to tiếng vì giao trễ: "Dạ em xin lỗi về chuyện trễ, giải thích ngắn lý do, không đổ cho đường sá. Khách vẫn bực thì em giao hàng xong, báo lại điều phối để công ty liên hệ khách."
Trong mọi tình huống, câu "báo điều phối" xuất hiện lặp lại là có chủ ý. Người tuyển tài xế muốn biết bạn không tự quyết những việc vượt quyền, và không để họ biết chuyện qua lời phàn nàn của khách.
Câu tự hạ và câu tự khoe nên bỏ
Tài xế hay rơi vào hai thái cực: hoặc nói quá về tay lái, hoặc hạ mình như chỉ là người chạy việc. Cả hai đều không giúp gì.
| Câu nên bỏ | Câu nói thay |
|---|---|
| Tay lái em lụa lắm, đường nào cũng chạy | Em lái [số] năm, quen khu [khu vực], đường lạ em xem trước khi đi |
| Em chạy nhanh lắm, giao một ngày bao nhiêu cũng được | Một ngày em giao khoảng [số] điểm, xếp tuyến hợp lý để không phải vội |
| Em chỉ là tài xế, sếp bảo đâu em chở đó | Việc của em là đưa đón an toàn, đúng giờ và lo xe luôn sẵn sàng |
| Chưa bao giờ em bị phạt hay va quẹt gì | Em có [số] lần va quẹt nhỏ, mỗi lần em đều rút ra một thói quen mới |
| Em không biết gì ngoài lái xe đâu ạ | Ngoài lái em lo được giấy tờ xe, lịch bảo dưỡng, và giao nhận chứng từ khi cần |
Cột bên phải không thổi phồng. Mỗi câu có một con số hoặc một việc cụ thể bạn cần điền thật. Nếu không có số liệu chính xác, nói khoảng, và nói rõ là khoảng.
Câu hỏi thường gặp
Phỏng vấn tài xế thường hỏi những gì?
Thường hỏi bằng lái hạng gì và đã lái bao lâu, có va chạm hay bị phạt chưa, có uống rượu bia không, xử lý khi buồn ngủ hay xe hỏng giữa đường, làm sao để đúng giờ. Tài xế công ty còn bị hỏi về giữ kín chuyện trong xe.
Từng bị va quẹt có nên nói khi phỏng vấn tài xế không?
Nên nói thật nếu được hỏi, kể ngắn chuyện gì xảy ra, có ai bị thương không, và thói quen bạn thay đổi sau đó. Người tuyển có thể kiểm tra lịch sử vi phạm, nên nói trước bao giờ cũng tốt hơn bị phát hiện sau.
Tài xế riêng cho giám đốc cần trả lời phỏng vấn thế nào?
Nhấn vào đúng giờ, lái êm, xe sạch sẵn sàng, cư xử lịch sự với khách và giữ kín mọi chuyện nghe được. Kể một ví dụ cho thấy bạn giữ được việc được giao, không kể chuyện về sếp cũ kể cả chuyện tốt.
Bị hỏi có uống rượu bia không thì trả lời sao?
Trả lời dứt khoát là không uống khi đi làm và không uống khi hôm sau phải lái sớm. Pháp luật hiện hành cấm lái xe khi có nồng độ cồn, mức phạt có thể thay đổi nhưng nguyên tắc thì không. Câu trả lời nửa vời ở đây dễ bị loại.
Mới có bằng lái xe tải thì phỏng vấn tài xế giao hàng nói gì?
Nói thật thời gian có bằng, kinh nghiệm thuộc đường từ trước nếu có, như giao hàng xe máy. Nêu cách bạn bù cho chỗ thiếu: lái chậm, xin chạy kèm người cũ vài tuần, tránh giờ cao điểm khi được chọn tuyến.
Có nên nói mình chưa bao giờ giao trễ không?
Không nên, vì không ai tin và người hỏi có thể nghĩ bạn chạy ẩu để giữ thành tích. Hãy nói cách bạn lên kế hoạch tuyến, cộng thời gian cho giờ cao điểm, và báo khách sớm khi biết sẽ trễ.