Ứng viên văn thư, nhập liệu nào cũng tự nhận mình cẩn thận và kiên nhẫn, nên hai chữ ấy gần như không còn giá trị trong buổi phỏng vấn. Cách nói thuyết phục là thay tính từ bằng bằng chứng: một thói quen kiểm lại cụ thể, một lần bạn phát hiện lỗi người khác bỏ sót, khối lượng việc bạn làm đều đặn trong một khoảng thời gian dài mà tỉ lệ sai thấp. Kiên nhẫn được chứng minh bằng việc bạn đã làm một việc lặp lại bao lâu và giữ chất lượng ra sao.
Bài này đưa năm loại bằng chứng cho sự cẩn thận, câu mẫu giới thiệu, cách trả lời câu “làm việc lặp đi lặp lại em có thấy chán không”, cách kể sai sót và cách làm bài nhập liệu thử tại chỗ.
Vì sao câu “em là người cẩn thận” không thuyết phục ai
Hãy hình dung người phỏng vấn đã gặp tám ứng viên trong buổi sáng, cả tám đều nói “em cẩn thận, tỉ mỉ, chịu khó”. Tới ứng viên thứ chín, câu đó lướt qua tai họ như tiếng quạt máy. Không phải họ không tin, mà là câu nói không giúp họ phân biệt người này với người kia. Với vị trí văn thư, nhập liệu, nơi phẩm chất chính lại chính là sự cẩn thận, điều này càng thiệt.
Văn thư ở doanh nghiệp hay cơ quan lo tiếp nhận, đăng ký, chuyển giao văn bản đi đến, quản lý con dấu theo phân công, sắp xếp lưu trữ hồ sơ. Nhân viên nhập liệu đưa thông tin từ giấy tờ, phiếu, đơn hàng vào hệ thống, đối chiếu, làm sạch dữ liệu. Cả hai đều là công việc mà một lỗi nhỏ, như gửi nhầm nơi nhận hay gõ sai một chữ số, có thể gây hậu quả lớn hơn nhiều so với công sức để tránh nó.
Vì vậy người hỏi đang tìm một tín hiệu khác: bạn có hệ thống để không sai hay không. Người cẩn thận nhờ tính cách vẫn sai khi mệt. Người cẩn thận nhờ thói quen và quy trình thì ít sai hơn, kể cả lúc cuối ngày. Khiêm tốn ở đây là không tự nhận mình “không bao giờ sai”, mà nói “em biết mình có thể sai nên em làm thế này”.
Câu mẫu giới thiệu bản thân cho văn thư, nhập liệu
Mẫu cho văn thư đã làm: “Em là [tên], làm văn thư [số năm] năm ở một đơn vị khoảng [số người] người. Em tiếp nhận và vào sổ văn bản đến, trình lãnh đạo, chuyển cho các phòng theo bút phê, làm thủ tục phát hành văn bản đi và sắp xếp lưu trữ. Thói quen em giữ đều nhất là đối chiếu nơi nhận trước khi đóng phong bì: em đọc lại danh sách nơi nhận ở cuối văn bản và đếm số bản. Nhờ vậy hai năm qua bộ phận em không có trường hợp gửi nhầm nào phải thu hồi. Em ứng tuyển vì đơn vị mình đang chuyển sang lưu trữ điện tử, em muốn học thêm phần đó.”
Mẫu cho người nhập liệu: “Em là [tên], làm nhập liệu bán thời gian [thời gian] cho một công ty [lĩnh vực], mỗi ca nhập khoảng [số lượng] phiếu. Em có thói quen cuối mỗi ca tự lấy ngẫu nhiên vài phiếu đã nhập để so lại với bản giấy. Trưởng nhóm nhận xét số lỗi của em thuộc nhóm thấp trong tổ. Em muốn làm toàn thời gian ở một vị trí có quy trình kiểm dữ liệu rõ ràng hơn.”
Hai mẫu cùng một cấu trúc: việc làm hằng ngày, một thói quen cụ thể, một kết quả hoặc lời nhận xét của người khác. Không có câu “em cẩn thận” nào, nhưng người nghe tự kết luận được.
Năm loại bằng chứng cho sự cẩn thận
Một thói quen kiểm lại cụ thể. Đọc lại nơi nhận trước khi gửi, so tổng số dòng trước và sau khi nhập, kiểm chọn mẫu cuối ca. Nêu được tên thói quen và lúc bạn làm nó là bằng chứng mạnh nhất.
Một lần bạn bắt được lỗi. Lỗi của chính bạn trước khi gửi đi, hay lỗi người khác bỏ qua. Kể lỗi người khác thì giữ ẩn danh, nói theo hướng “em phát hiện và báo lại”, không theo hướng “người kia ẩu”.
Thời gian làm đều. Sự kiên nhẫn được đo bằng thời gian. “Em giữ sổ văn bản đến liên tục ba năm” nói nhiều hơn mọi tính từ.
Lời nhận xét của người khác. Trưởng nhóm, lãnh đạo, đồng nghiệp từng nói gì về công việc của bạn. Trích lại một câu ngắn, đúng sự thật, là cách kể thành tích khiêm tốn nhất.
Một cải tiến nhỏ. Bạn từng đề xuất đánh số lại hộp hồ sơ, tạo bảng tra nhanh, thêm cột kiểm trong bảng nhập liệu. Cải tiến nhỏ cho thấy bạn không chỉ cẩn thận mà còn nghĩ cách để cả bộ phận bớt sai.
Cách dùng khi trả lời. Không cần đủ năm loại trong một câu. Chọn hai cái hợp với câu hỏi đang được hỏi, kể ngắn, rồi dừng.
“Làm việc lặp đi lặp lại em có thấy chán không?”
Đây là câu dò sự kiên nhẫn và cả sự thành thật. Trả lời “em không bao giờ chán” nghe giả. Trả lời “dạ cũng hơi chán” mà không nói gì thêm thì người hỏi lo bạn sẽ bỏ việc sau vài tháng.
Câu mẫu: “Có những hôm em cũng thấy đều đều, nhất là cuối ngày. Nhưng em thích cảm giác mọi thứ vào đúng chỗ của nó, cuối tuần nhìn sổ văn bản đầy đủ, hồ sơ tra là thấy. Để giữ tập trung, em chia việc thành từng đợt nhỏ, giữa các đợt em đứng dậy sắp xếp tủ hồ sơ hoặc làm việc khác vài phút. Việc cần tập trung cao như đối chiếu số liệu em làm vào buổi sáng.”
Câu trả lời này có ba lớp: thừa nhận thật, lý do bạn vẫn hợp với việc, và cách bạn tự quản lý sự chú ý. Người hỏi không cần bạn yêu công việc lặp lại, họ cần bạn có cách để làm tốt nó trong thời gian dài. Nếu bạn còn trẻ và muốn phát triển lên vị trí khác, nên kể thêm hướng đi trong khối văn phòng, như lưu trữ hay hành chính tổng hợp, để người hỏi thấy bạn ở lại vì có đường đi, không phải vì không có lựa chọn.
Kể sai sót: gửi nhầm, nhập nhầm và cách bạn xử lý
Câu hỏi về sai sót ở vị trí này gần như chắc có. Chọn một lần thật, mức độ vừa phải, đã xử lý xong, và quan trọng nhất là bạn đã đổi cách làm sau đó.
Câu mẫu cho văn thư: “Có lần em vào sổ một văn bản đến nhưng chuyển nhầm sang phòng khác do hai phòng có tên gần giống nhau. Phòng nhận nhầm báo lại sau một ngày. Em lấy lại, chuyển đúng nơi và báo với trưởng phòng đúng để họ biết lý do chậm. Sau đó em làm một bảng tra viết tắt tên các phòng dán ở bàn, và với văn bản có hạn xử lý gấp em gọi báo phòng nhận ngay khi chuyển.”
Câu mẫu cho nhập liệu: “Em từng nhập lệch một dòng trong bảng khách hàng, khiến cả cột địa chỉ bị chéo xuống dưới khoảng hai mươi dòng. Em phát hiện khi kiểm chọn mẫu cuối ca, sửa lại, báo trưởng nhóm. Từ đó trước khi lưu em luôn kiểm dòng đầu, dòng cuối và tổng số dòng so với số phiếu.” Cả hai câu đều không đổ lỗi cho tên phòng giống nhau hay cho phần mềm, dù đó là một phần nguyên nhân. Nhận phần của mình rồi kể cách sửa là đủ.
Bài nhập liệu, bài sắp xếp hồ sơ thử tại chỗ
Nhiều nơi cho làm thử: nhập một xấp phiếu trong mười lăm phút, đánh máy lại một văn bản, sắp xếp một chồng hồ sơ theo quy tắc. Vài điều giúp bạn làm tốt hơn:
- Hỏi rõ yêu cầu trước khi bắt đầu: ưu tiên tốc độ hay chính xác, có được dùng phím tắt không, định dạng ngày tháng thế nào. Hỏi lại không làm bạn mất điểm, đoán sai mới mất điểm.
- Giữ nhịp đều thay vì làm thật nhanh lúc đầu rồi đuối. Chừa vài phút cuối để kiểm lại.
- Gặp chỗ không đọc được trên phiếu thì đánh dấu, ghi chú, không tự đoán. Khi nộp bài, nói rõ những chỗ bạn đã đánh dấu.
- Với văn bản đánh máy lại, giữ nguyên chính tả gốc nếu không được yêu cầu sửa, nếu thấy lỗi thì ghi chú riêng.
- Làm xong, nói ngắn gọn cách bạn đã kiểm: “em đã so tổng số phiếu và kiểm lại năm phiếu ngẫu nhiên”.
Câu nói cuối cùng ấy nhiều khi quan trọng hơn kết quả bài làm, vì nó cho người hỏi thấy thói quen kiểm lại của bạn ngay trước mắt họ, đúng thứ mà bạn đã kể trong phần giới thiệu.
Nói thế này, đừng nói thế kia: văn thư và nhập liệu
Bảng dưới gom những câu hay gặp ở ứng viên văn thư, nhập liệu và hướng thay thế.
| Chủ đề | Đừng nói | Nên nói theo hướng |
|---|---|---|
| Cẩn thận | “Em rất cẩn thận, tỉ mỉ.” | “Trước khi gửi em luôn đọc lại nơi nhận và đếm số bản.” |
| Tốc độ | “Em gõ nhanh nhất lớp.” | “Em nhập khoảng [số lượng] phiếu một ca và tự kiểm chọn mẫu cuối ca.” |
| Công việc lặp lại | “Em không bao giờ thấy chán.” | “Có hôm cũng đều đều, em chia việc thành từng đợt để giữ tập trung.” |
| Bảo mật | “Văn bản thì em đọc hết cho biết.” | “Em chỉ xem phần cần để vào sổ và chuyển đúng nơi.” |
| Vị trí | “Văn thư thì việc đơn giản thôi ạ.” | “Việc lặp lại nhưng sai một lần là ảnh hưởng nhiều người, nên em làm có thứ tự.” |
Câu cuối trong bảng là ví dụ rõ cho ranh giới khiêm tốn và tự hạ. “Việc đơn giản thôi” hạ thấp chính vị trí bạn đang xin. Nói đúng tầm quan trọng của công việc không phải là khoe, đó là cho người hỏi thấy bạn hiểu mình sắp nhận trách nhiệm gì.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao chứng minh mình cẩn thận khi phỏng vấn văn thư?
Kể một thói quen kiểm lại cụ thể như đọc lại nơi nhận trước khi gửi, một lần bạn phát hiện lỗi kịp thời, và thời gian bạn đã làm việc đều đặn. Ví dụ cụ thể thuyết phục hơn nhiều so với tự nhận mình cẩn thận, tỉ mỉ.
Bị hỏi làm việc lặp lại có chán không thì trả lời sao?
Thừa nhận có lúc thấy đều đều, nói lý do bạn vẫn hợp với công việc và cách bạn giữ tập trung như chia việc thành đợt nhỏ, làm việc khó vào buổi sáng. Trả lời không bao giờ chán dễ nghe như nói cho có.
Bài kiểm tra nhập liệu thường chấm gì?
Thường chấm cả tốc độ lẫn độ chính xác, nhiều nơi ưu tiên chính xác hơn. Hãy hỏi rõ yêu cầu trước khi làm, giữ nhịp đều, chừa thời gian kiểm lại, đánh dấu chỗ không đọc được thay vì đoán, và nói cách bạn đã kiểm khi nộp bài.
Văn thư có cần biết về lưu trữ điện tử không?
Ngày càng nhiều đơn vị chuyển sang quản lý văn bản và lưu trữ điện tử, nên hiểu biết cơ bản là một điểm cộng. Nếu chưa có kinh nghiệm, hãy nói thật và nói bạn sẵn sàng học, kể thêm việc bạn đã tự tìm hiểu ở mức nào.
Kể sai sót khi phỏng vấn văn thư có bị đánh giá thấp không?
Không, nếu bạn chọn một sai sót mức vừa phải, đã xử lý xong và kể được thay đổi trong cách làm sau đó. Người hỏi đánh giá cao người nhìn ra lỗi của mình và có cơ chế phòng ngừa hơn người nói chưa từng sai.