KhiemTon.comKhiêm Tốn
Theo hoàn cảnh người đi phỏng vấn

Kinh nghiệm vượt yêu cầu bị hỏi "bạn có thấy thừa trình độ không": trả lời sao

Ứng tuyển vị trí thấp hơn kinh nghiệm và bị hỏi có thấy thừa trình độ không: bốn nỗi lo sau câu hỏi, câu mẫu theo từng lý do thật, nói về lương và cam kết.

Experienced woman in a tailored jacket listening across a low coffee table in a small office lounge, seen over her shoulder, interviewer blurred, late afternoon amber light

Khi bị hỏi "bạn có thấy mình thừa trình độ cho vị trí này không", câu trả lời tốt là nói thật lý do bạn chọn vị trí này, cho thấy bạn hiểu rõ phần việc hằng ngày của nó, và trả lời luôn nỗi lo phía sau câu hỏi: bạn có chán, có đòi lương cao, có rời đi sớm không. Đừng chối rằng mình không thừa, cũng đừng tự hạ kinh nghiệm xuống cho vừa ghế.

Bài này giải mã bốn nỗi lo ẩn sau câu hỏi, cách tự hỏi lại lý do thật của mình trước khi trả lời, câu mẫu theo từng lý do, cách nói về lương và chức danh thấp hơn, và điều nên làm khi chính bạn thấy công việc không hợp.

Sau câu hỏi "thừa trình độ" là bốn nỗi lo

Bạn sẽ chán. Người tuyển hình dung bạn làm đi làm lại những việc mình đã thuộc lòng, sau vài tháng mất hứng và làm qua loa. Họ cần bằng chứng rằng bạn thật sự muốn làm phần việc đó, không chỉ chấp nhận nó.

Bạn sẽ rời đi khi có chỗ tốt hơn. Đây là nỗi lo lớn nhất. Họ nghĩ bạn đang tạm trú trong lúc chờ một vị trí ngang với trước đây. Bỏ công đào tạo rồi mất người sau nửa năm là điều họ sợ.

Bạn sẽ không vui với mức lương. Kinh nghiệm cao thường đi kèm kỳ vọng thu nhập cao. Họ lo bạn nhận lời bây giờ nhưng âm ỉ không hài lòng, rồi đòi tăng sớm hoặc ra đi.

Bạn sẽ khó quản. Nếu cấp trên trực tiếp ít kinh nghiệm hơn bạn, họ lo bạn sẽ thách thức cách làm, hoặc làm người quản lý lúng túng trước nhóm. Nỗi lo này ít khi được nói ra, nhưng hay có mặt.

Trả lời đủ bốn ý, không cần nêu tên chúng. Bạn không phải nói "em biết anh chị lo bốn điều". Chỉ cần câu trả lời của bạn lần lượt chạm tới từng nỗi lo bằng thông tin cụ thể. Người hỏi sẽ tự thấy mình yên tâm.

Trước khi trả lời, tự hỏi thật lòng mình vì sao ứng tuyển

Câu trả lời thuyết phục nhất đến từ lý do thật. Vì vậy, trước buổi phỏng vấn, ngồi lại và viết ra vì sao bạn chọn một vị trí thấp hơn kinh nghiệm. Có thể vì bạn muốn giờ giấc ổn định hơn để lo gia đình; vì bạn đã làm quản lý và nhận ra mình thích làm chuyên môn hơn; vì bạn chuyển tới tỉnh thành mới và muốn bắt đầu từ một chỗ chắc; vì sức khoẻ; vì bạn muốn vào một ngành mới và chấp nhận bậc thấp hơn; hay đơn giản vì thị trường khó và bạn cần việc.

Lý do cuối cùng cũng là lý do thật, nhưng nếu đó là lý do duy nhất, người tuyển có quyền lo bạn sẽ rời đi khi thị trường tốt lên. Hỏi tiếp mình: ngoài chuyện cần việc, vị trí này có gì mình thật sự muốn? Nếu có, đó là phần nên nói. Nếu không có gì cả, có lẽ nên cân nhắc lại có nên ứng tuyển không.

Bước tự hỏi này còn giúp bạn khỏi nói dối. Ứng viên có kinh nghiệm hay bị cám dỗ nói những điều người tuyển muốn nghe: "Em chỉ muốn làm chuyên môn, không cần chức danh." Nếu bạn không thật lòng như vậy, câu nói đó sẽ thành áp lực cho chính bạn sau ba tháng, khi một vị trí cao hơn mở ra ở nơi khác.

Viết lý do ra còn một ích lợi nữa: bạn sẽ thấy nó ngắn. Lý do thật thường gói gọn trong một hai câu. Nếu phải giải thích dài, có thể bạn đang thuyết phục chính mình.

Câu mẫu theo từng lý do thật

Mỗi lý do có một cách nói chạm được các nỗi lo. Điền chi tiết của bạn vào chỗ trống:

Lý do thậtCâu mẫu
Muốn quay về làm chuyên môn sau thời gian quản lý"Em làm quản lý [số] năm và nhận ra phần em thích nhất là trực tiếp làm [việc chuyên môn]. Vị trí này cho em làm phần đó cả ngày. Em đã cân nhắc chuyện chức danh và thu nhập, và em chọn hướng này."
Cần giờ giấc ổn định vì gia đình"Giai đoạn này em cần giờ làm ổn định để lo cho gia đình. Vị trí này hợp với điều đó, và em muốn làm lâu dài ở một chỗ thay vì nhận việc áp lực rồi phải nghỉ giữa chừng."
Chuyển tỉnh thành"Gia đình em vừa chuyển về [tỉnh thành]. Em muốn bắt đầu ở một vị trí chắc để hiểu thị trường ở đây, rồi đi tiếp theo năng lực."
Vào ngành mới"Kinh nghiệm của em ở ngành [ngành cũ]. Ở ngành này em là người mới, nên em chọn bắt đầu từ vị trí chuyên viên để học đúng cách."
Muốn môi trường ít áp lực doanh số"Vị trí cũ của em gắn với chỉ tiêu nặng. Em làm được, nhưng em muốn dùng kinh nghiệm vào việc làm kỹ, làm chắc hơn là chạy số."

Mỗi câu mẫu đều có ba phần: lý do, điều vị trí này cho bạn, và dấu hiệu bạn đã cân nhắc. Phần cuối là phần làm người tuyển yên tâm nhất, vì nó cho thấy bạn không chọn vội.

Sau câu mẫu, có thể thêm một câu về điều bạn mang tới mà người mới không có: "Kinh nghiệm cũ giúp em nhìn ra rủi ro sớm và kèm được bạn mới nếu nhóm cần." Nói một câu thôi, đừng biến nó thành danh sách.

Đừng tự hạ mình xuống cho vừa ghế

Một phản ứng hay gặp là cố thu nhỏ kinh nghiệm: "Dạ thật ra em cũng không giỏi như hồ sơ đâu", "Em làm quản lý nhưng chủ yếu là việc giấy tờ", "Mấy năm đó em cũng chỉ làm theo sếp". Người nói hy vọng làm người tuyển bớt lo. Nhưng kết quả ngược lại: người tuyển giờ có thêm một nỗi lo mới, là bạn đang không thành thật về hồ sơ của chính mình.

Khiêm tốn đúng nghĩa ở đây là nói đúng cỡ kinh nghiệm, rồi nói rõ bạn chọn dùng nó vào một vai trò khác. "Em đã quản lý nhóm tám người" là sự thật; "và lần này em muốn làm thành viên, tập trung vào chuyên môn" là lựa chọn. Hai câu đứng cạnh nhau không mâu thuẫn.

Cũng đừng đi sang phía ngược lại, tức là nhấn kinh nghiệm để ra vẻ mình đang "ban ơn" cho công ty: "Với kinh nghiệm của em thì vị trí này dễ thôi." Câu đó đánh thẳng vào nỗi lo thứ nhất và thứ tư. Người tuyển nghe sẽ nghĩ bạn coi nhẹ công việc và sẽ khó làm việc với cấp trên.

Vị trí ở giữa có một câu thần chú đơn giản: kinh nghiệm là sự thật, lựa chọn là của bạn, và bạn tôn trọng công việc mình chọn. Nói được ba điều đó bằng giọng bình thường là bạn đã trả lời xong câu hỏi khó nhất của buổi.

Nói về lương và chức danh thấp hơn

Người tuyển gần như luôn dò kỳ vọng thu nhập. Nếu bạn chấp nhận mức thấp hơn trước, nói rõ điều đó và lý do, đừng để họ tự đoán. Câu mẫu: "Em biết khung của vị trí này thấp hơn mức cũ của em. Em đã tính kỹ và chấp nhận, vì [lý do]. Em mong được trao đổi về cách công ty đánh giá và điều chỉnh theo năng lực sau thời gian làm."

Hai điều nên tránh. Thứ nhất, đừng nói "lương bao nhiêu em cũng được". Câu đó nghe như bạn đang tuyệt vọng hoặc đang không thật, và cả hai đều làm người tuyển lo hơn. Thứ hai, đừng mặc cả quá gắt dựa vào kinh nghiệm cũ, như thể vị trí phải trả theo bạn chứ không theo việc. Khung lương của vị trí là theo việc, và bạn đã chọn việc này.

Về chức danh, nếu bạn từng là trưởng phòng mà giờ ứng tuyển chuyên viên, nói thẳng rằng chức danh không phải điều bạn tìm lúc này. Nếu bạn vẫn mong có lộ trình đi lên sau này, nói thật cũng không sao: "Em không đặt nặng chức danh ngay, nhưng nếu sau một thời gian em làm tốt và công ty cần, em sẵn sàng nhận thêm trách nhiệm." Câu này trung thực hơn và làm người tuyển thấy bạn có ích về lâu dài, thay vì một người đã bỏ hết tham vọng.

Cam kết ở lại: nói gì cho tin được

Lời hứa "em sẽ làm lâu dài" không đủ, vì ai cũng nói. Những thứ dưới đây giúp lời cam kết có trọng lượng:

  • Lịch sử làm việc: thời gian bạn đã ở các chỗ trước. Nếu bạn quen gắn bó ba bốn năm mỗi nơi, nói ra.
  • Lý do lâu dài: hoàn cảnh khiến bạn chọn vị trí này sẽ kéo dài bao lâu, ví dụ con còn nhỏ trong vài năm tới.
  • Hiểu công việc: hỏi và nói lại được những phần việc lặp lại, nhàm nhất của vị trí. Người hiểu rõ phần nhàm mà vẫn chọn thì ít bỏ đi vì vỡ mộng.
  • Một mục tiêu nhỏ trong vị trí: điều bạn muốn làm tốt trong một năm đầu, gắn với chính vị trí chứ không phải bước tiếp theo.
  • Thái độ với cấp trên: một câu ngắn rằng bạn quen làm theo hướng của người quản lý và góp ý riêng khi cần.

Không cần dùng hết. Hai thứ có thật là đủ. Và nếu bạn không chắc mình sẽ ở lâu, đừng hứa con số cụ thể; nói điều bạn chắc được, ví dụ bạn sẽ báo trước đủ lâu và bàn giao gọn nếu có ngày phải rời đi.

Khi chính bạn thấy công việc không hợp

Có khi câu hỏi "bạn có thấy thừa trình độ không" làm bạn nhận ra một điều: đúng là thừa, và bạn sẽ chán thật. Buổi phỏng vấn là lúc hai bên tìm hiểu nhau, không chỉ là lúc bạn được chấm. Nếu nghe mô tả công việc xong mà bạn thấy không hợp, không cần cố thuyết phục người tuyển nhận mình.

Cứ nói thẳng một cách lịch sự: "Nghe anh chị mô tả, em thấy phần việc gần với giai đoạn đầu trong nghề của em hơn em nghĩ. Em sẽ suy nghĩ thêm và phản hồi trong [thời gian]." Câu này giữ được thể diện cho cả hai bên, và có khi mở ra một cuộc trao đổi khác: nhiều công ty có vị trí phù hợp hơn đang chưa đăng tuyển.

Nếu bạn vẫn cần việc ngay vì lý do tài chính, đó là lựa chọn hợp lý, nhưng hãy thật với chính mình rằng đây là bước tạm. Làm tốt trong thời gian ở lại, và khi rời đi thì rời đi tử tế. Người tuyển nhớ cách bạn ra đi lâu hơn nhớ bạn ở bao lâu.

Không phải câu hỏi nào trong phỏng vấn cũng cần một câu trả lời "thắng". Có những câu hỏi tốt nhất là giúp bạn ra quyết định đúng cho mình.

Câu hỏi thường gặp

Có nên chối là mình không thừa trình độ không?

Không nên. Người tuyển đã đọc hồ sơ và thấy kinh nghiệm của bạn. Chối làm bạn kém đáng tin. Thay vào đó, thừa nhận kinh nghiệm và nói rõ vì sao bạn chọn vị trí này, kèm dấu hiệu bạn đã cân nhắc kỹ.

Ứng tuyển vị trí thấp hơn có nên ghi bớt kinh nghiệm trong hồ sơ không?

Không nên cắt sự thật quan trọng. Bạn có thể trình bày gọn, nhấn các phần liên quan tới vị trí mới, nhưng giấu chức vụ hay số năm dễ bị lộ khi kiểm tra tham chiếu và làm mất lòng tin.

Làm sao để người tuyển tin mình sẽ không bỏ đi sớm?

Đưa ra lịch sử gắn bó ở các chỗ trước, lý do lâu dài khiến bạn chọn vị trí này, và cho thấy bạn hiểu cả phần việc nhàm của nó. Bằng chứng cụ thể có sức nặng hơn lời hứa làm lâu dài.

Có nên nói thẳng là đang cần việc gấp không?

Nói được nếu đó là sự thật, nhưng nên đi kèm điều bạn thật sự muốn ở vị trí này. Nếu chỉ nói lý do cần việc, người tuyển lo bạn sẽ đi khi có chỗ tốt hơn.

Kinh nghiệm cao có làm khó cấp trên ít tuổi không?

Có thể, nếu bạn không tách được kinh nghiệm khỏi vai trò. Hãy nói rõ bạn quen làm theo hướng của người quản lý, góp ý riêng khi thấy rủi ro, và coi kinh nghiệm là thứ để đóng góp chứ không để dẫn dắt thay cấp trên.

Nghe mô tả công việc thấy không hợp thì có nên nói ngay không?

Bạn nói lịch sự rằng sẽ suy nghĩ thêm và phản hồi trong thời gian cụ thể. Phỏng vấn là hai chiều, và từ chối một vị trí không hợp sớm tốt hơn nhận rồi nghỉ sau vài tháng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138