Phỏng vấn tư vấn viên điện máy, điện thoại thường gồm phần giới thiệu ngắn và vài tình huống tại quầy: khách hỏi máy nào tốt nhất, khách hỏi điều bạn không biết, khách so với nơi khác, khách đem máy lỗi quay lại. Câu trả lời được đánh giá cao là câu bắt đầu bằng hỏi nhu cầu, dám nói “để em kiểm lại”, và không chê hàng hay chê nơi khác.
Cửa hàng điện máy, điện thoại tuyển rất nhiều người, cả người mê công nghệ lẫn người chưa từng tháo một cái máy. Người phỏng vấn không cần bạn thuộc hết thông số; hàng mới ra liên tục, kiến thức sản phẩm được dạy sau. Thứ họ cần là cách nói chuyện với khách sao cho khách tin, mua đúng thứ mình cần và quay lại. Bài này có câu mẫu giới thiệu cho hai kiểu ứng viên, năm tình huống tại quầy và bảng điểm mạnh, điểm yếu đúng với nghề tư vấn bán lẻ.
Cửa hàng điện máy, điện thoại tìm người thế nào
Một ca làm ở cửa hàng điện máy có đủ kiểu khách: người đã xem kỹ thông số và chỉ cần hỏi thêm vài điểm, người lớn tuổi muốn mua máy giặt nhưng không biết bắt đầu từ đâu, người trẻ so từng chi tiết nhỏ giữa hai chiếc điện thoại, người quay lại vì máy mua tuần trước có vấn đề. Tư vấn viên giỏi là người đổi được cách nói cho hợp từng người, không đọc một bài cho tất cả.
Vì vậy người phỏng vấn để ý ba điều. Thứ nhất, bạn có hỏi trước khi giới thiệu không, hay vừa thấy khách đã kể sản phẩm đắt nhất. Thứ hai, bạn có trung thực khi không biết, hay nói đại cho qua. Thứ ba, bạn có đứng được nhiều giờ, giữ được thái độ vào lúc cuối ca đông khách không. Kiến thức sản phẩm được dạy, nhưng ba điều này khó dạy.
Điều cuối cùng ít ai nói: người phỏng vấn sợ nhân viên tư vấn theo kiểu bán bằng được, khuyên khách mua thứ vượt nhu cầu. Kiểu bán này đem lại đơn hôm nay nhưng làm khách không quay lại và kể lại cho người quen. Một ứng viên chủ động nói “em tư vấn theo đúng nhu cầu, kể cả khi khách chọn máy rẻ hơn” thường được ghi nhận.
Giới thiệu bản thân: mẫu cho người mê công nghệ và người chưa rành
Mẫu cho người mê công nghệ cần chú ý một điều: đừng biến phần giới thiệu thành buổi khoe kiến thức. Mẫu giả định: “Em là [tên], học [ngành], em hay tự tìm hiểu điện thoại và đồ gia dụng, bạn bè người thân mua máy thường hỏi em. Em nhận ra khi tư vấn cho người nhà, cái khó không phải là biết nhiều thông số mà là hỏi ra họ dùng vào việc gì, vì có lần em khuyên mẹ một chiếc máy nhiều tính năng mà mẹ chỉ dùng đúng hai nút. Em muốn làm tư vấn ở đây để học cách nói về máy cho người không rành.”
Mẫu cho người chưa rành công nghệ, đã làm bán hàng ở ngành khác: “Em là [tên], hai năm bán hàng ở [loại cửa hàng]. Em chưa rành điện máy như nhiều bạn khác, nhưng em quen đứng quầy, quen hỏi khách mua cho ai, dùng thế nào. Em đã tự tìm hiểu các nhóm sản phẩm chính ở cửa hàng và biết kiến thức sẽ cần học thêm nhiều. Em nghĩ khách lớn tuổi hay khách không rành công nghệ có thể dễ nói chuyện với người cũng từng không rành như em.”
Cả hai mẫu đều có một câu tự nhận giới hạn: người mê công nghệ nhận mình từng khuyên sai, người chưa rành nhận mình phải học thêm. Cả hai đều biến giới hạn đó thành lý do hợp với việc. Đó là khiêm tốn có ích, không phải tự hạ.
Tình huống: khách hỏi “máy nào tốt nhất”
Đây là câu khách hỏi nhiều nhất và cũng là câu người phỏng vấn hay đưa ra nhất. Câu trả lời yếu là chỉ ngay vào máy đắt nhất hoặc máy đang được ưu tiên bán. Câu trả lời tốt trả lại bằng câu hỏi: “Dạ, tốt nhất thì tuỳ anh chị dùng thế nào. Anh chị cho em hỏi nhà mình mấy người, hay giặt đồ gì, có đồ trẻ nhỏ không ạ?” hoặc với điện thoại: “Anh chị dùng máy nhiều nhất vào việc gì, chụp ảnh, xem phim hay chủ yếu gọi và nhắn tin?”.
Sau hai ba câu hỏi, bạn gợi ý hai đến ba lựa chọn ở các mức khác nhau, nói rõ điểm khác nhau chính giữa chúng bằng lời thường, không đọc thông số. Ví dụ: “Chiếc này đủ cho nhà ba người giặt đồ thường ngày; chiếc kia lồng to hơn, hợp nếu nhà mình hay giặt chăn.” Rồi để khách chọn.
Trong phỏng vấn, bạn kể lại cách làm này và thêm một câu về điều bạn không làm: không gợi ý máy vượt nhu cầu chỉ vì đắt hơn. Nếu người phỏng vấn hỏi vặn “nhưng cửa hàng cần bán máy giá cao”, bạn trả lời rằng khách mua đúng thì quay lại và giới thiệu người quen, còn khách thấy bị dắt mua thứ không cần thì không quay lại. Câu trả lời ấy giữ được sự tôn trọng với cả khách lẫn cửa hàng.
Tình huống: khách hỏi điều bạn không biết
Người phỏng vấn thích hỏi tình huống này vì nó lộ ra ngay ai trung thực. Khách hỏi một chi tiết kỹ thuật bạn không chắc, như máy có tương thích với thiết bị khách đang có không, hay tính năng nào đó dùng thế nào. Ứng viên yếu nói đại “có ạ” cho khách yên tâm. Ứng viên tốt nói thật và có cách tìm.
Câu mẫu khi trả lời phỏng vấn: “Nếu em không chắc, em sẽ nói với khách là em xin kiểm lại cho đúng, rồi hỏi anh chị trưởng quầy hoặc tra tài liệu của hãng trong hệ thống cửa hàng. Nếu mất thời gian, em mời khách ngồi chờ hoặc xin cách liên lạc để báo lại. Em nghĩ khách chờ vài phút để có câu trả lời đúng thì vẫn hơn mua về rồi mới biết không dùng được. Sau mỗi lần như vậy em ghi lại để lần sau không phải hỏi nữa.”
Ý cuối, ghi lại để lần sau biết, cho người phỏng vấn thấy bạn biến lúc không biết thành lúc học. Đây là điểm cộng lớn với người mới vào nghề, vì ai cũng biết người mới sẽ có nhiều lần không biết.
Tình huống: khách so với nơi khác, đòi bớt, hoặc mang máy lỗi quay lại
Ba tình huống dưới thường được hỏi dồn sau câu về tư vấn. Không cần nêu giá thật; người phỏng vấn chỉ xem cách bạn giữ bình tĩnh và tôn trọng.
| Tình huống | Cách làm nên kể | Câu nói mẫu |
|---|---|---|
| Khách bảo nơi khác bán rẻ hơn | Không chê nơi khác, hỏi lại khách so với gói nào, nói rõ những gì đi kèm ở cửa hàng mình như bảo hành, giao lắp. | Dạ, anh chị cho em xem là gói nào để em so cho đúng, vì có nơi đã gồm giao lắp, có nơi chưa. |
| Khách đòi bớt thêm | Nói rõ phần mình được quyết và phần cần hỏi quản lý; không tự hứa. | Phần giảm này em không tự quyết được, em hỏi quản lý ca cho anh chị ngay nhé. |
| Khách đem máy lỗi quay lại | Nghe, ghi nhận, kiểm tình trạng, hướng dẫn quy trình bảo hành, đổi trả đúng chính sách; không đổ lỗi cho khách. | Dạ, máy mới mua mà gặp vậy thì anh chị lo là đúng. Em kiểm tra cùng anh chị trước, rồi làm thủ tục theo chính sách đổi trả. |
| Khách muốn đổi vì đổi ý | Nói rõ chính sách, nếu ngoài chính sách thì hỏi quản lý, giữ thái độ vui vẻ. | Em xem lại chính sách cho anh chị, phần nào được em làm ngay, phần nào em hỏi thêm. |
Điểm chung là không hứa vượt quyền và không nói xấu ai, kể cả hãng hay nơi bán khác. Người tuyển bán lẻ đánh giá cao ứng viên giữ được giọng bình tĩnh khi khách đòi hỏi mà vẫn rõ ràng về giới hạn.
Điểm mạnh, điểm yếu đúng với nghề tư vấn bán lẻ
Khi được hỏi điểm mạnh, điểm yếu, chọn điểm gắn với việc đứng quầy. Bảng dưới gợi ý cách nói kèm bằng chứng.
| Loại | Gợi ý | Bằng chứng hoặc việc đang sửa |
|---|---|---|
| Điểm mạnh | Kiên nhẫn với khách lớn tuổi | Kể một lần giải thích cách dùng cho người lớn tuổi nhiều lần mà vẫn nhẹ nhàng. |
| Điểm mạnh | Học nhanh sản phẩm mới | Kể cách bạn tự ghi sổ đặc điểm từng dòng máy khi làm ở chỗ cũ hoặc khi tìm hiểu cho người nhà. |
| Điểm mạnh | Đứng ca dài vẫn giữ thái độ | Kể một ca đông khách cuối tuần bạn đã đi qua. |
| Điểm yếu | Hay nói nhiều thông số | Đang tập hỏi nhu cầu trước, chỉ nói hai ba điểm hợp với khách. |
| Điểm yếu | Chưa rành một nhóm sản phẩm | Nói rõ nhóm nào và kế hoạch học trong tháng đầu. |
| Điểm yếu | Ngại mời khách mua thêm phụ kiện | Đang tập gợi ý khi phụ kiện thật sự cần, ví dụ ốp bảo vệ cho máy hay rơi. |
Chọn một điểm mạnh và một điểm yếu kể kỹ là đủ. Điểm yếu “ngại mời mua thêm” thường được cảm thông nếu bạn nói rõ bạn chỉ gợi ý khi có ích cho khách.
Chuẩn bị trong ba ngày trước buổi phỏng vấn ở cửa hàng
Phỏng vấn tư vấn bán lẻ thường diễn ra ngay tại cửa hàng hoặc gần quầy, đôi khi có phần đóng vai với người phỏng vấn làm khách. Ba ngày là đủ để chuẩn bị gọn nếu làm theo thứ tự:
- Ngày thứ nhất, đi xem như một người mua: ghé một cửa hàng cùng loại, đứng xem cách nhân viên chào khách, hỏi gì, giới thiệu thế nào. Ghi lại một hai điều bạn thấy dễ chịu và một điều bạn muốn làm khác.
- Ngày thứ hai, chọn ba nhóm sản phẩm: ví dụ điện thoại, máy giặt, tủ lạnh. Với mỗi nhóm, viết ra ba câu hỏi nhu cầu bạn sẽ hỏi khách và hai khác biệt chính giữa các loại, nói bằng lời thường.
- Ngày thứ ba, tập đóng vai với người nhà: nhờ một người lớn tuổi đóng vai khách không rành. Tập hỏi, nghe, gợi ý hai lựa chọn và để họ chọn. Tập thêm câu “để em kiểm lại cho đúng” cho đến khi nói ra tự nhiên.
- Sáng hôm phỏng vấn: đọc lại phần giới thiệu một phút, chọn sẵn một điểm mạnh và một điểm yếu kèm bằng chứng, mặc gọn gàng như đi làm ca thật.
Việc đi xem cửa hàng ở ngày đầu còn cho bạn một câu chuyện để kể nếu được hỏi đã tìm hiểu gì về công việc. Kể nhẹ nhàng điều bạn quan sát được, không chấm điểm hay chê nhân viên nơi đó.
Câu hỏi thường gặp
Không rành công nghệ có xin làm tư vấn viên điện máy được không?
Được. Nhiều cửa hàng đào tạo kiến thức sản phẩm cho người mới. Khi phỏng vấn, nói rõ bạn chưa rành, kể kinh nghiệm phục vụ khách ở việc khác và nói kế hoạch học các nhóm sản phẩm trong những tuần đầu.
Có cần thuộc thông số máy trước khi đi phỏng vấn không?
Không cần thuộc hết, nhưng nên tìm hiểu các nhóm sản phẩm chính của cửa hàng và hiểu một vài khác biệt cơ bản, ví dụ máy giặt cửa trên và cửa trước. Người phỏng vấn đánh giá cách bạn hỏi khách hơn là số thông số bạn nhớ.
Khi được hỏi máy nào tốt nhất trong phỏng vấn, có nên nêu tên hãng không?
Không nên khen hay chê hãng nào. Trả lời bằng cách hỏi lại nhu cầu, rồi nói bạn sẽ gợi ý hai ba lựa chọn hợp với nhu cầu đó. Như vậy bạn cho thấy cách tư vấn mà không bị gắn với ý thích cá nhân.
Có nên nói mình sẽ bán được nhiều máy giá cao không?
Không nên đặt mục tiêu theo giá máy. Nói bạn tư vấn đúng nhu cầu để khách hài lòng và quay lại, đồng thời không ngại giới thiệu máy tốt hơn khi khách thật sự cần. Cách nói này vừa trung thực vừa không làm người tuyển lo.
Đứng ca dài và cuối tuần có bị hỏi trong phỏng vấn không?
Thường có, vì bán lẻ đông nhất vào cuối tuần và dịp lễ. Trả lời thật về lịch của bạn, nói rõ ngày nào làm được, ngày nào vướng. Nói dối về lịch rồi xin nghỉ nhiều sau này sẽ tệ hơn.
Có nên hỏi về chỉ tiêu bán hàng khi phỏng vấn tư vấn viên không?
Nên hỏi nhẹ nhàng về cách tính chỉ tiêu và thời gian làm quen cho người mới. Câu hỏi cho thấy bạn hiểu việc bán lẻ có chỉ tiêu và muốn chuẩn bị, không phải đang lo lắng hay mặc cả.