Khi được hỏi “chưa đạt chỉ tiêu thì bạn làm gì”, câu trả lời tốt đi theo năm bước: thừa nhận thẳng, tìm nguyên nhân bằng số chứ không bằng cảm giác, nói việc cụ thể đã làm, kết quả sau đó dù chưa trọn, và điều bạn giữ làm thói quen. Người phỏng vấn sales không trông đợi người chưa từng hụt; họ cần người hụt mà biết vì sao và biết sửa.
Câu hỏi này có nhiều dạng: “Kể về một tháng bạn không đạt chỉ tiêu”, “Nếu hai tháng liền chưa đạt bạn làm gì”, “Năm ngoái bạn đạt bao nhiêu phần trăm”. Dạng nào thì người hỏi cũng đang đo cùng một thứ: bạn đối diện với con số xấu ra sao. Bài này đưa khung trả lời, ba câu mẫu cho ba hoàn cảnh, bảng câu đổ lỗi và câu thay thế, và cách trả lời khi bị hỏi thẳng tỉ lệ hoàn thành chỉ tiêu.
Câu hỏi này kiểm tra ba điều
Sự trung thực. Ứng viên nói chưa bao giờ hụt chỉ tiêu gần như luôn bị hỏi vặn. Người phỏng vấn sales lâu năm biết trong nghề này ai cũng có tháng xấu. Câu “em chưa bao giờ hụt” làm họ nghi tất cả những gì bạn nói trước đó.
Khả năng phân tích. Người hỏi muốn biết bạn có nhìn được con số của chính mình không: hụt ở khâu nào, ít khách tiềm năng, ít cuộc hẹn, hay hẹn nhiều mà chốt ít. Mỗi khâu có cách sửa khác nhau; người biết mình hụt ở đâu là người sửa được.
Thái độ với trách nhiệm. Có người đổ hết cho thị trường, sản phẩm, giá, đồng nghiệp. Có người nhận hết lỗi một cách chung chung. Người phỏng vấn tìm người tách được phần ngoài tầm tay và phần thuộc về mình, rồi tập trung vào phần thứ hai.
Thêm một điều ngầm. Họ cũng nghe xem bạn có phải kiểu người khi hụt sẽ tìm cách đẩy khách mua cho đủ số không. Câu trả lời nào có chi tiết ép khách, hứa thêm điều ngoài chính sách để chốt cho kịp cuối tháng sẽ bị trừ điểm ở nơi tuyển dụng nghiêm túc.
Khung trả lời năm bước
Năm bước dưới đây giữ cho câu trả lời không thành lời than hay lời biện minh. Toàn bộ nên gói trong khoảng một đến một phút rưỡi.
- Thừa nhận thẳng: tháng nào, quý nào, hụt khoảng bao nhiêu phần. Một câu, không rào đón.
- Nguyên nhân bằng số: chỉ ra khâu bị hụt. Ví dụ giả định: số cuộc hẹn vẫn đủ nhưng tỉ lệ thành đơn chỉ bằng khoảng một nửa so với các tháng trước.
- Việc đã làm: một hai thay đổi cụ thể, như đổi nhóm khách ưu tiên, nhờ trưởng nhóm nghe lại cuộc gặp, sửa cách báo giá.
- Kết quả sau đó: nói thật, kể cả khi chỉ cải thiện một phần. “Tháng sau em đạt gần đủ, đến tháng thứ ba thì đạt.”
- Thói quen giữ lại: điều bạn vẫn làm đến giờ để không lặp lại, ví dụ xem số liệu theo tuần, giữ một tỉ lệ khách mới cố định mỗi tháng.
Nếu thiếu bước hai, câu trả lời nghe như kể khổ. Nếu thiếu bước năm, người hỏi không biết bạn có học được gì không. Hai bước này là phần người phỏng vấn ghi chép nhiều nhất.
Câu mẫu khi hụt vì thị trường hoặc sản phẩm, mà không đổ lỗi
Có những lần hụt thật sự do yếu tố bên ngoài: mùa thấp điểm, khách cắt giảm chi tiêu, sản phẩm thiếu hàng. Bạn được phép nói điều đó, nhưng chỉ chiếm một câu, phần còn lại dành cho việc bạn làm trong hoàn cảnh ấy.
Mẫu giả định: “Quý hai năm ngoái em hụt khoảng một phần năm chỉ tiêu. Nguyên nhân lớn là dòng sản phẩm chính bị chậm hàng gần một tháng, khách đặt rồi phải chờ, một số huỷ. Phần em làm được trong lúc đó là gọi báo khách ngay khi biết chậm, không để khách tự hỏi, và giới thiệu dòng sản phẩm thay thế cho khách nào thấy hợp. Em giữ được phần lớn khách, vài khách vẫn huỷ. Sang quý ba em đạt chỉ tiêu, một phần nhờ những khách đã chờ quay lại đặt. Điều em rút ra là báo tin xấu sớm cho khách giữ được lòng tin tốt hơn em nghĩ, nên giờ có gì chậm là em báo ngay.”
Câu nguyên nhân ngắn và trung tính, không trách bộ phận nào. Phần lớn câu trả lời nói về hành động với khách và bài học. Người hỏi nghe thấy một người biết giữ khách lúc khó, điều quý hơn đạt chỉ tiêu một tháng.
Câu mẫu khi hụt vì chính mình
Câu chuyện hụt vì lỗi của chính mình thường gây ấn tượng tốt hơn, vì nó cho thấy bạn đủ thẳng thắn. Chọn một lỗi đã sửa xong, đừng chọn lỗi còn đang mắc nặng.
Mẫu giả định: “Năm đầu đi làm có hai tháng liền em hụt gần một phần ba chỉ tiêu. Em ngồi xem lại sổ thì thấy số cuộc gặp của em không ít, nhưng em dành gần hết thời gian cho vài khách lớn đang cân nhắc lâu, còn khách nhỏ, quyết nhanh thì em gần như bỏ qua. Mấy khách lớn kéo dài sang tháng sau, nên tháng đó gần như trắng. Trưởng nhóm gợi ý em chia thời gian theo tỉ lệ cố định giữa khách lớn và khách nhỏ. Tháng thứ ba em đạt khoảng chín phần mười, tháng thứ tư thì đạt. Đến giờ đầu mỗi tuần em vẫn xếp lịch theo tỉ lệ đó.”
Câu chuyện có lỗi rõ ràng, nhận ra bằng số, có người giúp được nhắc đến, có kết quả từng bước chứ không đột ngột. Sự khiêm tốn nằm ở chỗ bạn ghi công trưởng nhóm đã gợi ý, nhưng vẫn rõ là bạn tự xem sổ và tự giữ thói quen.
Câu mẫu khi bạn chưa từng có chỉ tiêu
Người mới vào nghề vẫn bị hỏi câu này, thường ở dạng giả định: “Nếu tháng đầu bạn không đạt chỉ tiêu thì sao?”. Đừng trả lời “em sẽ cố gắng hơn”. Hãy cho người hỏi thấy bạn hình dung được cách làm.
Mẫu: “Nếu tháng đầu em chưa đạt, việc đầu tiên em làm là xem mình hụt ở khâu nào: thiếu khách để liên hệ, liên hệ nhiều mà ít hẹn được, hay hẹn được mà ít người mua. Em sẽ mang số đó đến hỏi trưởng nhóm xem với người mới thì mức nào là bình thường. Nếu thiếu khách thì em tăng số cuộc gọi, nếu chốt ít thì em xin nghe lại cách anh chị trong nhóm nói ở cuối cuộc gặp. Em nghĩ tháng đầu người mới khó đạt đủ, quan trọng là tháng sau tốt hơn tháng trước và em biết vì sao.”
Câu cuối khiêm tốn mà không tự hạ: bạn không hứa đạt ngay, nhưng có cam kết cụ thể. Nếu có một chuyện từ việc khác như kêu gọi tài trợ không đủ mục tiêu ban đầu, kể thêm một câu để câu trả lời có chất thật.
Người mới cũng nên hỏi lại người phỏng vấn một câu ở phần này: người mới ở nhóm thường mất bao lâu để đạt đủ chỉ tiêu, và trong thời gian đó được đánh giá theo tiêu chí nào. Câu hỏi cho thấy bạn nghĩ về con số một cách thực tế, đồng thời giúp bạn biết trước nơi này có cho người mới thời gian làm quen hay không. Nơi đòi người mới đạt đủ ngay tháng đầu mà không có kèm cặp là thông tin đáng cân nhắc khi bạn quyết định nhận việc.
Câu đổ lỗi và câu thay thế
Những câu bên trái thường buột ra khi nhớ lại một giai đoạn mệt mỏi. Hãy chuẩn bị sẵn cách nói bên phải.
| Câu đổ lỗi | Câu thay thế |
|---|---|
| Chỉ tiêu công ty cũ đặt không thực tế. | Chỉ tiêu năm đó tăng khá nhiều so với năm trước; em hụt khoảng một phần năm, phần em thấy mình làm chậm là mở khách mới. |
| Sản phẩm giá cao quá nên khó bán. | Sản phẩm ở mức giá cao hơn mặt bằng nên em phải học cách giải thích giá trị cho khách, giai đoạn đầu em làm chưa tốt. |
| Danh sách khách được giao toàn khách xấu. | Danh sách khách tháng đó ít người có nhu cầu, em chủ động tìm thêm nguồn khách giới thiệu từ khách cũ. |
| Đồng nghiệp tranh khách của em. | Nhóm lúc đó chưa có nguyên tắc chia khách rõ, em đề xuất với trưởng nhóm một cách chia và nhóm áp dụng. |
| Em bị ốm nên không làm được. | Tháng đó em nghỉ ốm khoảng một tuần, em báo trưởng nhóm sớm và chuyển lịch hẹn cho đồng nghiệp hỗ trợ. |
Lý do bên ngoài vẫn có mặt trong câu thay thế, nhưng luôn đi kèm việc bạn làm. Người nghe nhận được cả bối cảnh lẫn tinh thần trách nhiệm.
Khi bị hỏi thẳng “năm ngoái bạn đạt bao nhiêu phần trăm chỉ tiêu”
Đây là câu hỏi có thể kiểm chứng qua người tham chiếu, nên chỉ có một cách trả lời: nói đúng. Nếu không nhớ chính xác, nói khoảng và giải thích cách bạn ước tính. Đừng làm tròn lên cho đẹp; chênh vài phần trăm không ai để ý, nhưng bị phát hiện nói sai thì mất trọn lòng tin.
Nếu con số tốt, nói ngắn và thêm một câu ghi nhận yếu tố khác: “Năm ngoái em đạt khoảng [tỉ lệ], năm đó sản phẩm bên em cũng được khách đón nhận tốt.” Nếu con số không tốt, nói thẳng rồi chuyển sang năm bước ở trên. Nếu chỉ tiêu ở nơi cũ tính khác với nơi mới, ví dụ theo số hợp đồng chứ không theo doanh thu, giải thích ngắn để người hỏi hiểu đúng.
Đừng tiết lộ con số doanh thu tuyệt đối của công ty cũ, danh sách khách hay mức giá bán. Phần trăm hoàn thành chỉ tiêu là thông tin về bạn; doanh thu và khách là thông tin của nơi cũ. Người phỏng vấn tinh ý sẽ đánh giá cao việc bạn tách được hai thứ ấy, vì họ cũng không muốn nhân viên của mình mang số liệu đi kể ở nơi khác.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nói chưa bao giờ hụt chỉ tiêu nếu đó là sự thật?
Nếu đúng là chưa từng hụt, nói thật kèm bối cảnh, ví dụ mới làm một năm và sản phẩm đang thuận lợi. Sau đó kể một lần gần hụt hoặc một tháng khó nhất và bạn đã làm gì, để người hỏi vẫn thấy cách bạn xử lý áp lực.
Nên kể lần hụt nặng nhất hay lần hụt nhẹ?
Chọn lần bạn kể được rõ nguyên nhân và đã sửa xong, không nhất thiết là lần nặng nhất. Một lần hụt vừa phải có bài học rõ hữu ích hơn lần hụt rất nặng mà bạn vẫn chưa hiểu hết vì sao.
Nếu nghỉ việc cũ vì không đạt chỉ tiêu thì nói sao?
Nói thật một câu, rồi kể bạn đã hiểu ra điều gì về sự phù hợp giữa mình với loại sản phẩm hoặc cách bán ở nơi đó, và vì sao vị trí mới khác. Tránh trách công ty cũ, tập trung vào điều bạn rút ra.
Khi bị hỏi hai tháng liền không đạt thì làm gì, nên trả lời thế nào?
Trả lời theo cách phân tích từng khâu, trao đổi với trưởng nhóm, thử thay đổi từng việc một và theo dõi theo tuần. Nói rõ bạn sẽ chủ động báo cấp trên thay vì đợi bị hỏi, và không tìm cách ép khách cho đủ số.
Có nên nhắc tới lần ép khách để kịp chỉ tiêu nếu đã từng làm?
Nếu được hỏi về sai lầm, bạn được phép kể như một việc đã nhận ra là sai, hậu quả ra sao và vì sao bạn không làm nữa. Không nên chọn nó làm câu chuyện chính khi được hỏi về chỉ tiêu, vì dễ để lại ấn tượng xấu.
Nếu người phỏng vấn tỏ ra không tin con số mình nói thì sao?
Giữ bình tĩnh, giải thích cách tính và bối cảnh, gợi ý người tham chiếu ở nơi cũ có thể xác nhận nếu cần. Không tranh cãi, không nói to hơn. Một lời giải thích rõ ràng và điềm tĩnh tự nó tạo lòng tin.