Khi phỏng vấn nhân viên phục vụ, phần giới thiệu bản thân chỉ cần khoảng một phút và trả lời ba điều: bạn là ai, bạn đã quen với việc đứng chân, bưng bê, nói chuyện với khách tới đâu, và bạn làm được những ca nào. Quản lý nhà hàng thường nghe hàng chục người một tuần. Họ không chờ một bài diễn văn, họ chờ một người nói gọn, nhìn thẳng, trả lời đúng câu hỏi và có vẻ dễ làm việc cùng.
Bài này đưa ra mẫu giới thiệu cho người chưa từng làm phục vụ và người đã làm một thời gian, những câu tự hạ hay buột miệng cùng câu thay thế, bảng nói thế này đừng nói thế kia, và cách luyện trước mà không học thuộc. Mọi câu mẫu đều có chỗ [điền việc thật]: bạn thay bằng chuyện của chính mình, không bịa thêm.
Quản lý nhà hàng thật ra muốn nghe gì trong một phút đầu
Phục vụ là công việc mà người tuyển nhìn ra khá nhiều điều chỉ qua cách bạn bước vào, chào và ngồi xuống. Phần giới thiệu bằng lời chỉ cần xác nhận những gì họ đang quan sát. Thường có bốn câu hỏi ngầm trong đầu người quản lý: người này có chịu được việc đứng nhiều giờ liền không, có giữ được bình tĩnh khi khách gọi dồn không, có đi làm đúng giờ và đủ ca không, và có học nhanh cách làm riêng của quán không.
Vì vậy một phần giới thiệu tốt không cần kể hết đời mình. Nó cần một câu về bạn là ai (tuổi, đang học hay đang đi làm, ở gần quán hay không), một hai câu về trải nghiệm có liên quan dù nhỏ, và một câu về thời gian có thể đi làm. Thêm một câu vì sao muốn làm ở đây là đủ. Người nói dài thường bị đánh giá là chưa quen việc nhịp nhanh, dù thật ra họ chỉ đang hồi hộp.
Khiêm tốn trong bối cảnh này có nghĩa là nói đúng mức: chưa làm thì nói chưa làm, kèm việc gần nhất bạn từng làm có nét giống. Tự hạ là kiểu nói làm người nghe nghi ngờ chính bạn, ví dụ "em vụng lắm" hay "chắc em không làm được lâu". Hai thứ này nghe na ná nhau nhưng để lại ấn tượng rất khác.
Mẫu giới thiệu cho người chưa từng làm phục vụ
Người chưa có kinh nghiệm hay lo mình không có gì để kể. Thật ra quản lý quán không mong người mới biết hết việc, họ mong người mới có thói quen gần với việc phục vụ: quen đi lại nhanh, quen nói chuyện với người lạ, quen giữ đồ đạc gọn. Bạn chỉ cần tìm trong đời mình một hai chuyện có những nét đó.
Mẫu cho sinh viên: "Dạ em chào anh. Em tên [tên], năm nay [tuổi], đang học năm [mấy] ngành [ngành], nhà trọ cách quán khoảng [khoảng cách]. Em chưa làm phục vụ ở nhà hàng, nhưng dịp Tết vừa rồi em phụ bán [việc thật, ví dụ bán hàng ở tiệm của cô] gần một tháng, quen đứng cả ngày và nói chuyện với khách. Em có thể làm ca tối các ngày trong tuần và cả ngày cuối tuần. Em muốn làm ở quán vì [lý do thật, ví dụ đi ngang thấy quán đông mà mọi người vẫn làm nhịp nhàng], em nghĩ ở đây em học được cách làm việc nhanh mà gọn."
Mẫu cho người chuyển từ việc khác sang: "Dạ em tên [tên], trước đây em làm [việc cũ] khoảng [thời gian]. Việc đó giúp em quen [điểm chung có thật, ví dụ đi lại nhiều, nhớ đơn hàng của khách]. Em chưa làm nhà hàng nên chắc chắn còn nhiều thứ phải học, như cách bưng nhiều đĩa hay thứ tự lên món. Em đi làm được [ca], ở cách quán [khoảng cách]." Câu "còn nhiều thứ phải học" là khiêm tốn đúng mức vì nó đi kèm việc cụ thể sẽ học, chứ không bỏ lửng.
Mẫu giới thiệu cho người đã làm phục vụ một thời gian
Người đã có kinh nghiệm dễ mắc lỗi ngược lại: kể quá nhiều chỗ cũ, hoặc nói như thể việc ở đâu cũng vậy. Quản lý muốn nghe bạn đã làm loại quán nào, quy mô cỡ nào, bạn đã quen những phần việc gì, và bạn đang muốn học thêm gì. Họ cũng để ý xem bạn có nói xấu chỗ cũ không, vì người hay chê chỗ cũ thường sẽ chê chỗ mới.
Mẫu: "Dạ em tên [tên], em làm phục vụ được [thời gian] ở một quán [loại quán, ví dụ lẩu nướng khoảng hai mươi bàn]. Ở đó em quen nhận gọi món, nhớ bàn, lên món theo thứ tự và dọn bàn nhanh giờ cao điểm. Mấy tháng gần đây em được giao thêm việc [việc thật, ví dụ hướng dẫn hai bạn mới vào ca]. Em nghỉ ở đó vì [lý do trung tính, ví dụ chuyển chỗ ở, đổi lịch học]. Em muốn làm ở quán mình vì [lý do], và em mong được học thêm [phần mới, ví dụ phục vụ món Âu, giới thiệu đồ uống]."
Chỗ "em nghỉ vì" nên giữ trung tính và ngắn. Không cần kể chủ cũ khó tính hay đồng nghiệp lười. Nếu lý do thật là không hợp môi trường, bạn nói "em muốn tìm chỗ có lịch ca ổn định hơn" hoặc "em muốn làm ở quán có quy trình rõ hơn để học bài bản". Câu đó vẫn thật mà không kéo người cũ vào buổi phỏng vấn.
Khi kể kinh nghiệm, dùng số nhỏ mà thật thay cho tính từ lớn. "Em phục vụ một khu khoảng sáu bàn giờ cao điểm" nghe chắc hơn "em làm nhanh lắm". Người nghe tự suy ra bạn nhanh tới đâu, và họ tin điều tự suy ra hơn điều được khẳng định.
Những câu tự hạ hay buột miệng và câu nói thay thế
"Em không có kinh nghiệm gì hết." Thay bằng: "Em chưa làm phục vụ ở nhà hàng, việc gần nhất em từng làm là [việc thật], em quen [điểm chung]." Câu thay thế nói cùng một sự thật nhưng mở ra chỗ để người hỏi hỏi tiếp.
"Em vụng lắm, sợ làm đổ đồ." Thay bằng: "Em chưa quen bưng nhiều đĩa một lúc, em mong được chỉ cách cầm khay đúng. Trước khi quen, em sẽ đi hai lượt thay vì cố bưng một lượt." Điểm yếu vẫn được nói, kèm cách xử lý an toàn.
"Em nhút nhát, ít nói." Thay bằng: "Em nói không nhiều, nhưng em chịu khó lắng nghe khách gọi món và nhắc lại cho chắc." Tính cách được đặt cạnh một thói quen có ích cho việc.
"Chắc em chỉ làm được vài tháng thôi." Nếu thật sự chỉ làm được ngắn hạn, nói rõ mốc: "Em làm được tới [mốc thật], sau đó em sẽ báo trước [thời gian] để quán kịp tìm người." Người tuyển quý sự rõ ràng hơn lời hứa dài hạn mà không giữ được.
"Việc gì em cũng làm được." Câu này nghe như tự tin nhưng thực ra làm người nghe nghi. Thay bằng: "Phần nào quán cần, em sẵn sàng học. Em quen nhất với [việc cụ thể]."
Nói thế này, đừng nói thế kia
Bảng dưới gom những cặp câu hay gặp ở buổi phỏng vấn phục vụ. Cột giữa là câu dễ buột miệng, cột phải là câu nói cùng ý mà đứng thẳng hơn. Lý do thay nằm ở cột cuối để bạn tự đổi những câu khác theo cùng nguyên tắc.
| Tình huống | Dễ buột miệng | Nên nói | Vì sao |
|---|---|---|---|
| Hỏi về kinh nghiệm | "Em chỉ là đứa làm thêm thôi" | "Em làm thêm ca tối [thời gian] ở [loại quán]" | Thay nhãn tự hạ bằng thông tin |
| Hỏi điểm mạnh | "Chắc là chăm chỉ" | "Em ít khi nghỉ ca, [thời gian] làm ở chỗ cũ em nghỉ [số lần thật]" | Có bằng chứng, không cần tính từ |
| Hỏi điểm yếu | "Em không có điểm yếu" | "Em hay quên tên món mới, em ghi lại trong sổ tay mỗi đầu ca" | Điểm yếu thật kèm cách sửa |
| Hỏi lý do nghỉ chỗ cũ | "Chủ cũ khó lắm" | "Em muốn có lịch ca ổn định hơn" | Không kéo người cũ vào |
| Hỏi có câu hỏi gì không | "Dạ không ạ" | "Ca đầu em nên học phần nào trước?" | Cho thấy đã nghĩ tới ngày đi làm |
Không cần nhớ cả bảng. Chỉ cần nhớ nguyên tắc: thay tính từ bằng việc cụ thể, thay lời than bằng cách xử lý, và giữ người khác ra khỏi câu chuyện của mình.
Ba câu hỏi nối tiếp hay gặp sau phần giới thiệu
Nếu khách gọi món mà bếp báo hết thì em làm sao? Câu mẫu: "Em báo khách ngay, xin lỗi, rồi gợi ý một hai món gần giống mà quán đang có. Nếu em chưa rõ món nào thay được, em hỏi anh chị trưởng ca trước khi nói với khách." Người hỏi muốn thấy bạn không im lặng để khách chờ và biết lúc nào cần hỏi người có quyền.
Em làm được ca nào, có làm lễ Tết không? Trả lời thật, cụ thể theo ngày. Nếu Tết bạn phải về quê, nói luôn: "Tết em về quê từ [ngày] tới [ngày], ngoài thời gian đó em làm đủ ca." Nói dối chỗ này là cách nhanh nhất để mất việc sau vài tháng.
Nếu khách lớn tiếng với em thì sao? Câu mẫu: "Em giữ giọng nhỏ, nghe khách nói hết, xin lỗi về chuyện khách không vui, rồi hỏi khách muốn quán xử lý thế nào. Phần nào vượt quyền em, em mời anh chị quản lý ra." Không cần tỏ ra mình chịu đựng giỏi, chỉ cần cho thấy bạn có trình tự.
Luyện trước buổi phỏng vấn mà không học thuộc
Học thuộc làm câu nói cứng và dễ quên giữa chừng khi hồi hộp. Cách luyện dưới đây giữ ý chính mà để lời tự nhiên:
- Viết ra ba ý, mỗi ý một dòng: bạn là ai, việc gần nhất có liên quan, ca làm được. Không viết thành câu dài.
- Nói to ba ý đó trước gương hoặc với người nhà, mỗi lần dùng chữ hơi khác. Mục tiêu là nhớ ý, không nhớ chữ.
- Đo thời gian bằng điện thoại. Nếu vượt quá chừng một phút rưỡi, bỏ bớt chi tiết phụ.
- Chuẩn bị một chuyện nhỏ có thật về lần bạn giúp một người lạ, xử lý một việc gấp hoặc làm việc nhóm, để dùng khi được hỏi thêm.
- Đi ngang quán một lần vào giờ đông nếu có thể, để biết quán phục vụ kiểu gì, nhiều bàn hay ít bàn, khách gia đình hay khách văn phòng. Một câu nhận xét đúng về quán ăn điểm hơn mọi lời khen chung chung.
Ngày phỏng vấn, mặc gọn, tóc gọn, móng tay sạch, đến sớm khoảng mười phút. Với nghề phục vụ, những thứ này là một phần câu trả lời, người tuyển nhìn thấy trước khi bạn mở lời.
Câu hỏi thường gặp
Giới thiệu bản thân khi phỏng vấn phục vụ nên dài bao lâu?
Khoảng một phút, tối đa một phút rưỡi. Đủ ba ý: bạn là ai, trải nghiệm gần nhất có liên quan, ca làm được. Nếu quản lý muốn nghe thêm họ sẽ hỏi tiếp, và lúc đó bạn kể chuyện cụ thể.
Chưa từng làm phục vụ thì có nên nói thẳng không?
Nên nói thẳng, vì người tuyển hỏi vài câu là biết. Nói thẳng kèm việc gần nhất có nét giống, ví dụ phụ bán hàng, làm tình nguyện ở sự kiện, giúp việc ở quán nhà người quen. Sự thật đi kèm thông tin không làm bạn yếu đi.
Có nên nói mình chỉ làm được vài tháng không?
Nên nói rõ nếu đó là sự thật. Nhiều quán vẫn nhận người làm theo mùa hoặc làm thêm khi đang học. Điều họ cần là biết trước mốc để sắp ca và tìm người thay. Giấu đi rồi nghỉ đột ngột mới là điều làm mất lòng.
Có nên khen quán khi phỏng vấn không?
Chỉ khen điều bạn thật sự thấy, và khen cụ thể. Ví dụ bạn đi ngang thấy quán đông mà nhân viên vẫn chạy nhịp nhàng. Lời khen chung chung kiểu quán đẹp, quán nổi tiếng nghe như học thuộc và không giúp gì cho bạn.
Bị hỏi điểm yếu thì nên nói gì cho hợp nghề phục vụ?
Chọn một điểm yếu thật mà không làm khách hay đồng nghiệp gặp nguy, ví dụ chưa quen nhớ nhiều bàn một lúc hay còn hơi chậm khi tính tiền, rồi nói luôn cách bạn đang sửa. Tránh những điểm yếu nghe như thiếu trách nhiệm, như hay đi trễ.
Câu mẫu trong bài có dùng nguyên văn được không?
Không nên dùng nguyên văn. Câu mẫu là khung để bạn điền chuyện thật của mình vào chỗ trong ngoặc. Nói bằng chữ của mình, dù vụng hơn một chút, vẫn nghe thật hơn câu học thuộc, và người tuyển nhận ra điều đó rất nhanh.