Chưa từng bán hàng vẫn có nhiều thứ để kể khi phỏng vấn nhân viên kinh doanh: bất kỳ việc nào bạn đã phải thuyết phục người khác, nghe nhu cầu của ai đó, chịu lời từ chối hoặc chạy theo một mục tiêu đếm được. Việc của bạn là chọn một hai chuyện như vậy, kể bằng ngôn ngữ của nghề bán hàng, và nói thẳng phần còn thiếu mà không xin lỗi.
Nhiều vị trí kinh doanh tuyển người chưa có kinh nghiệm và đào tạo từ đầu, vì họ cần thái độ và cách nghĩ hơn là thâm niên. Nhưng ứng viên mới hay tự đánh rơi cơ hội bằng câu mở đầu “em chưa có kinh nghiệm gì”. Bài này đưa bảng đổi kinh nghiệm thường ngày sang kỹ năng bán hàng, câu mẫu cho sinh viên và người chuyển nghề, cách trả lời câu “tại sao muốn làm kinh doanh”, cách nhận thiếu sót cho đúng mức và một tuần chuẩn bị trước buổi phỏng vấn.
Người tuyển kinh doanh nhận người chưa bán bao giờ vì điều gì
Người quản lý kinh doanh lâu năm hay nói kỹ năng bán hàng dạy được, còn ba thứ khó dạy hơn: chịu khó, tò mò về người khác, và không bỏ cuộc sau vài lần bị từ chối. Ứng viên chưa có kinh nghiệm được nhận thường là người cho thấy ba thứ ấy qua những việc nhỏ ngoài đời.
Họ cũng có lý do thực tế. Người chưa bán bao giờ chưa có thói quen xấu, chưa quen kiểu nói quá về sản phẩm hay ép khách mà đôi khi người có kinh nghiệm mang theo. Nhiều công ty có quy trình bán riêng, họ muốn dạy người mới làm đúng quy trình từ đầu. Người mới cũng thường gắn bó nếu được kèm cặp tốt.
Hiểu điều này để bạn đổi cách nhìn về buổi phỏng vấn. Người hỏi không chờ nghe bạn đã bán được bao nhiêu. Họ chờ nghe dấu hiệu bạn sẽ học được và trụ được. Mọi chuyện bạn kể nên phục vụ hai dấu hiệu đó. Một chuyện nhỏ nhưng có chi tiết thật đáng giá hơn nhiều lời khẳng định về sự năng động, nhiệt huyết mà ai cũng nói.
Đổi kinh nghiệm cũ ra kỹ năng bán hàng
Bảng dưới gợi ý những việc thường gặp và cách nói lại bằng ngôn ngữ của nghề kinh doanh. Chọn một hai dòng gần với bạn nhất, đừng cố kể hết.
| Việc bạn đã làm | Kỹ năng bán hàng tương ứng | Cách kể ngắn |
|---|---|---|
| Làm thêm phục vụ, thu ngân | Giao tiếp với người lạ, giữ bình tĩnh khi đông khách | Em quen chào và hỏi khách cần gì trong vài giây, kể cả giờ đông nhất. |
| Bán đồ cũ, bán hàng nhỏ qua mạng | Tìm khách, trả lời câu hỏi, chốt và giao hàng | Em tự đăng, trả lời tin nhắn, hẹn giao; học được rằng trả lời nhanh và rõ thì khách tin. |
| Kêu gọi tài trợ, mời người tham gia câu lạc bộ | Gọi điện, viết lời mời, chịu từ chối | Phần lớn nơi từ chối; em ghi lại lý do và sửa lời mời cho ngắn hơn. |
| Gia sư, dạy kèm | Hỏi nhu cầu, giải thích cho người không rành, giữ khách lâu dài | Phụ huynh chọn em dạy tiếp vì em báo tiến độ đều đặn mỗi tuần. |
| Tình nguyện, tổ chức sự kiện | Làm việc theo mục tiêu, phối hợp nhiều người | Em phụ trách số người đăng ký, theo dõi từng ngày và đổi cách mời khi thấy chậm. |
| Công việc kỹ thuật, văn phòng | Hiểu sản phẩm, làm việc với khách nội bộ | Em hay phải giải thích kỹ thuật cho người không chuyên, đó là việc tư vấn thường xuyên. |
Mỗi chuyện chỉ cần một con số nhỏ hoặc một kết quả cụ thể: số người đăng ký, số khách mua đồ cũ, số học trò học tiếp. Không cần lớn, chỉ cần thật và bạn nhớ được bối cảnh.
Giới thiệu bản thân mẫu cho sinh viên mới ra trường
Mẫu giả định cho sinh viên chưa từng có công việc bán hàng chính thức, chỉ có kinh nghiệm câu lạc bộ và bán đồ cũ. Các phần trong ngoặc vuông thay bằng việc thật của bạn:
“Em là [tên], vừa tốt nghiệp ngành [ngành]. Em chưa làm nhân viên kinh doanh chính thức. Hai việc gần với bán hàng nhất em từng làm là phụ trách kêu gọi tài trợ cho câu lạc bộ trong một năm và bán lại sách, đồ dùng học tập cũ cho các bạn khoá dưới. Việc kêu gọi tài trợ dạy em chịu từ chối: em liên hệ khá nhiều nơi, phần lớn từ chối, em ghi lại lý do và đổi cách giới thiệu cho ngắn gọn hơn, cuối cùng có được một số nhà tài trợ đi cùng câu lạc bộ cả năm. Việc bán đồ cũ dạy em hỏi người mua học môn gì, cần cuốn nào, thay vì đăng cả danh sách. Em biết bán hàng cho doanh nghiệp còn nhiều thứ phải học, và em ứng tuyển vì vị trí này có người kèm cho nhân viên mới trong thời gian đầu.”
Không có câu nào xin lỗi vì thiếu kinh nghiệm. Thiếu sót được nói một lần, rõ ràng, rồi nối ngay sang điều bạn mong học. Câu cuối cũng cho thấy bạn đã đọc kỹ tin tuyển dụng.
Giới thiệu mẫu cho người chuyển từ nghề khác sang kinh doanh
Người chuyển nghề có lợi thế mà sinh viên không có: hiểu một ngành từ bên trong. Nếu công ty bán sản phẩm cho đúng ngành bạn từng làm, đó là điểm mạnh lớn nhất để kể. Mẫu giả định cho một kỹ thuật viên chuyển sang bán thiết bị:
“Em làm kỹ thuật viên lắp đặt thiết bị [loại] khoảng bốn năm. Trong thời gian đó em đi lắp cho nhiều khách, khách hay hỏi em nên dùng loại nào, có cần nâng cấp không, và em thấy mình thích phần tư vấn đó hơn phần lắp. Em chưa có chỉ tiêu doanh số bao giờ, nên em biết mình cần học cách tìm khách mới và đề nghị mua cho rõ ràng. Điều em mang theo là hiểu sản phẩm từ góc người dùng và biết những câu khách hay lo sau khi mua. Em muốn chuyển sang kinh doanh ở đây vì bên mình bán đúng nhóm thiết bị em đã quen.”
Với người chuyển từ văn phòng hay giáo viên, giữ cấu trúc: việc cũ có phần nào giống tư vấn, điều bạn mang theo, điều bạn biết mình còn thiếu, lý do chọn vị trí này. Tránh kể lý do bỏ nghề cũ theo hướng tiêu cực; nói về điều bạn muốn hướng tới thay vì điều bạn muốn chạy khỏi.
Trả lời câu “Tại sao bạn muốn làm kinh doanh”
Người chưa có kinh nghiệm gần như chắc gặp câu này. Câu trả lời yếu nhất là “vì kinh doanh thu nhập cao” hoặc “vì không yêu cầu kinh nghiệm”. Cả hai có thể đúng, nhưng chúng không cho người tuyển biết bạn sẽ trụ được khi tháng đầu chưa có đơn. Câu trả lời mạnh gắn với một việc bạn từng thích làm.
Mẫu: “Em nhận ra mình thích nhất những lúc ngồi nói chuyện với một người để hiểu họ cần gì, rồi tìm ra thứ giúp được họ. Hồi làm gia sư, phần em thích không phải giảng bài mà là buổi đầu hỏi phụ huynh con đang vướng ở đâu. Em nghĩ kinh doanh là nghề làm việc đó mỗi ngày. Em cũng biết nghề này có áp lực chỉ tiêu và nhiều lời từ chối, em đã tìm hiểu qua người quen làm sales nên không nghĩ nó dễ.”
Nếu thu nhập là một lý do thật, bạn được phép nói, miễn là đặt sau lý do về công việc và nói nhẹ: “Em cũng thích việc kết quả được ghi nhận rõ ràng theo những gì mình làm.” Câu này trung thực mà không làm người hỏi nghĩ bạn chỉ chạy theo tiền và sẽ đi ngay khi có nơi trả hơn.
Thừa nhận thiếu kinh nghiệm mà không xin lỗi
Cách bạn nói về phần thiếu quyết định người hỏi nhớ bạn là người “chưa có gì” hay người “đang bắt đầu có hướng”. Bảng dưới so một số cách nói.
| Đừng nói | Nói thế này |
|---|---|
| Em chưa có kinh nghiệm gì cả, mong anh chị thông cảm. | Em chưa làm kinh doanh chính thức; việc gần nhất em làm là kêu gọi tài trợ cho câu lạc bộ. |
| Em sợ mình không làm được. | Phần em lo nhất là tìm khách mới, em đã tìm hiểu cách các bạn làm và muốn được kèm trong tháng đầu. |
| Em sẽ cố gắng hết sức. | Tháng đầu em sẽ bám đủ số cuộc gọi, cuộc gặp nhóm đề ra và xin góp ý mỗi tuần. |
| Em không biết gì về sản phẩm bên mình. | Em đã đọc về các nhóm sản phẩm chính trên trang của công ty; em muốn hỏi thêm khách chính của nhóm là ai. |
| Chắc em không bằng các ứng viên khác. | Em không so được với người đã làm nhiều năm; điều em mang tới là thời gian, sự chịu khó học và không có thói quen cũ phải sửa. |
Điểm chung của cột phải: nói thiếu một lần, nói rõ thiếu cái gì, rồi nói bạn làm gì với nó. Người tuyển thích nghe kế hoạch hơn nghe lời hứa.
Chuẩn bị trong một tuần trước buổi phỏng vấn
Người chưa có kinh nghiệm bù lại bằng chuẩn bị. Một tuần là đủ nếu chia việc ra:
- Đọc kỹ tin tuyển dụng, gạch chân ba yêu cầu chính, tìm cho mỗi yêu cầu một chuyện nhỏ của bạn để kể.
- Tìm hiểu sản phẩm và khách hàng của công ty: bán cái gì, cho ai, qua kênh nào. Ghi ra hai câu hỏi bạn thật sự muốn biết.
- Nhờ một người quen làm kinh doanh kể về ngày làm việc của họ, chuyện khó nhất là gì. Bạn sẽ trả lời câu “bạn đã tìm hiểu gì về nghề” bằng chuyện thật.
- Viết phần giới thiệu một phút và tập nói to, ghi âm nghe lại, bỏ những câu xin lỗi.
- Tập trả lời ba câu hay gặp: tại sao muốn làm kinh doanh, bạn chịu lời từ chối thế nào, điểm yếu của bạn là gì.
- Tập một lần đề bán đồ vật đơn giản với bạn bè: hỏi trước, nghe, rồi mới giới thiệu.
- Ngày cuối nghỉ ngơi, chuẩn bị trang phục gọn gàng, đến sớm mười lăm phút.
Chuẩn bị kỹ không chỉ giúp bạn nói trơn hơn. Nó cũng là bằng chứng sống cho tính chịu khó, thứ người tuyển kinh doanh tìm ở người mới. Khi được hỏi “bạn đã chuẩn bị gì”, bạn kể đúng những việc này.
Câu hỏi thường gặp
Chưa từng bán hàng có xin được việc nhân viên kinh doanh không?
Được, nhiều công ty tuyển người mới và đào tạo từ đầu. Bạn cần cho thấy mình chịu khó, tò mò về người khác và không bỏ cuộc sau vài lần bị từ chối, thông qua những chuyện cụ thể từ việc học, làm thêm hay hoạt động ngoài giờ.
Kinh nghiệm làm thêm phục vụ có đáng kể khi phỏng vấn kinh doanh không?
Rất đáng kể nếu bạn kể đúng góc: giao tiếp với người lạ, giữ bình tĩnh khi đông, nhớ yêu cầu của khách, gợi ý món hợp. Đó đều là kỹ năng bán hàng. Kể một tình huống cụ thể sẽ thuyết phục hơn liệt kê công việc.
Có nên nói muốn làm kinh doanh vì thu nhập không?
Được nói nếu đó là lý do thật, nhưng đặt sau lý do về công việc. Nếu chỉ nói về thu nhập, người tuyển lo bạn sẽ nghỉ ngay khi tháng đầu chưa có đơn hoặc khi nơi khác trả nhiều hơn.
Người chuyển nghề sang kinh doanh nên chọn công ty thế nào?
Ưu tiên công ty bán sản phẩm cho đúng ngành bạn từng làm, vì hiểu khách từ bên trong là lợi thế lớn. Hỏi kỹ về thời gian kèm cặp và cách tính chỉ tiêu cho người mới trong buổi phỏng vấn.
Có nên nói mình hướng nội khi chưa có kinh nghiệm bán hàng?
Nói được, kèm cách hướng nội giúp bạn: nghe kỹ, chuẩn bị kỹ, ghi chép đều. Đừng nói như lý do mình sẽ khó làm. Nếu vị trí chủ yếu gọi điện cho người lạ, nghĩ kỹ xem bạn có muốn bắt đầu từ đó không.
Bị hỏi “bạn đã bán được gì chưa” thì trả lời sao?
Nói thật là chưa bán chính thức, rồi kể ngay một việc gần nhất có thuyết phục người khác và có kết quả, như bán đồ cũ hay kêu gọi tài trợ. Câu trả lời ngắn, không vòng vo, không xin lỗi, chuyển sang chuyện cụ thể.