Khi phỏng vấn trưởng nhóm kinh doanh, hãy nói kết quả bằng “nhóm” và nói việc bằng “em”: nhóm đạt bao nhiêu phần chỉ tiêu, còn em đã làm gì để nhóm đạt được, như chia khu vực, kèm người mới, gỡ một hợp đồng kẹt. Tách ba lớp này ra thì bạn vừa ghi công cho nhóm, vừa cho người tuyển thấy rõ năng lực dẫn dắt của mình.
Người phỏng vấn vị trí trưởng nhóm nghe hai kiểu ứng viên hỏng nhiều nhất. Kiểu thứ nhất nói “em” suốt, như thể cả nhóm chỉ là phụ hoạ. Kiểu thứ hai nói “nhóm” suốt, khiêm tốn tới mức không ai biết người ngồi đây đã làm gì. Bài này giúp bạn đứng giữa: hiểu người hỏi cần nghe gì ở một trưởng nhóm, cách tách kết quả, câu trả lời mẫu cho các câu hỏi chính, bảng câu giành công và câu thay thế, cùng những câu hỏi về quản lý người khó mà vị trí này gần như chắc gặp.
Người phỏng vấn trưởng nhóm muốn nghe điều gì khác nhân viên
Bạn làm cho người khác bán được. Ở vị trí nhân viên, người hỏi quan tâm bạn bán được bao nhiêu. Ở vị trí trưởng nhóm, họ quan tâm bạn giúp người khác bán thế nào. Một trưởng nhóm tự chạy hết các hợp đồng lớn mà nhóm không tiến bộ là trưởng nhóm có hạn.
Bạn chia việc có lý lẽ. Chia khu vực, chia khách, chia chỉ tiêu là nơi dễ nảy sinh bất bình nhất trong nhóm kinh doanh. Người hỏi muốn nghe bạn chia theo nguyên tắc nào và giải thích với nhóm ra sao.
Bạn đứng ra khi nhóm hụt. Trưởng nhóm tốt nhận phần trách nhiệm khi nhóm không đạt, và nhường phần khen khi nhóm đạt. Câu chuyện về một quý hụt cho người hỏi thấy bạn có làm được điều ấy không.
Bạn giữ được người. Nhóm kinh doanh hay mất người. Người phỏng vấn sẽ hỏi bạn từng giữ ai lại, hay để ai ra đi và vì sao. Câu trả lời cho họ biết bạn có quan tâm con người hay chỉ quan tâm con số.
Bạn biết mình còn thiếu gì. Không ai lên trưởng nhóm mà đã đủ mọi thứ. Người tự nói được mình đang học điều gì ở vai trò quản lý thường được tin hơn người bảo đã sẵn sàng hoàn toàn.
Tách ba lớp khi kể kết quả: nhóm, người khác, phần của mình
Khi kể một thành tích của nhóm, hãy nói đủ ba lớp. Ví dụ giả định dưới đây là một nhóm năm người đạt chỉ tiêu năm sau khi hụt năm trước.
| Lớp | Nội dung nên nói | Câu ví dụ |
|---|---|---|
| Kết quả của nhóm | Con số chung, khung thời gian, so với trước. | Năm vừa rồi nhóm năm người đạt chỉ tiêu cả năm, năm trước nhóm hụt khoảng một phần năm. |
| Công của người khác | Gọi tên vai trò, không cần tên thật, ghi rõ đóng góp. | Hai bạn lâu năm mở được nhóm khách mới ở tỉnh lân cận; một bạn mới vào nửa năm đã tự chốt được hợp đồng đầu tiên. |
| Phần của mình | Việc cụ thể bạn quyết định hoặc làm, không phải kết quả. | Em đổi cách chia khách theo ngành thay vì theo khu vực, và kèm bạn mới đi gặp khách hai tuần đầu. |
| Phần không chắc | Yếu tố ngoài nhóm có góp phần. | Năm đó công ty cũng ra thêm một dòng sản phẩm hợp với khách cũ, nên em không tách được hết phần nào nhờ nhóm. |
Lớp thứ tư không bắt buộc nhưng rất đáng nói. Nó là khiêm tốn kiểu người làm kinh doanh lâu năm: biết thị trường và sản phẩm góp phần lớn, không phải mọi thứ do mình. Người phỏng vấn cấp cao nghe câu này thường đánh giá bạn tỉnh táo.
Câu trả lời mẫu khi được hỏi “nhóm của bạn đạt kết quả thế nào”
Câu hỏi này thường đến ngay sau phần giới thiệu. Bạn trả lời theo ba lớp ở trên, gói trong khoảng một phút. Mẫu giả định cho người làm trưởng nhóm bán thiết bị cho doanh nghiệp nhỏ được hai năm:
“Em quản lý nhóm năm người, bán cho khách doanh nghiệp nhỏ ở [khu vực]. Năm đầu em lên trưởng nhóm, nhóm hụt khoảng một phần năm chỉ tiêu, phần lớn vì em vẫn tự ôm các khách lớn và để các bạn tự xoay với khách nhỏ. Năm sau em đổi lại: chia khách theo ngành để mỗi bạn hiểu sâu một nhóm khách, em chỉ đi cùng ở những cuộc gặp quan trọng, còn lại để các bạn tự chốt. Năm đó nhóm đạt chỉ tiêu, hai bạn lâu năm mở được khách mới ở tỉnh lân cận, một bạn mới có hợp đồng đầu tiên sau nửa năm. Em nghĩ phần em làm tốt là chia lại việc và lùi ra sau; phần em còn đang học là đánh giá đúng lúc nào nên đứng ra, lúc nào nên để các bạn tự xử lý.”
Câu trả lời có cả năm hụt và năm đạt, có việc em làm sai rồi sửa, có công của người khác, có giới hạn của bản thân. Người phỏng vấn sẽ hỏi tiếp về chuyện chia khách theo ngành, và đó là chỗ bạn kể kỹ nhất.
Kể chuyện một người trong nhóm tiến bộ mà không biến thành công của mình
Câu hỏi “kể về một người bạn đã giúp phát triển” rất hay gặp. Cái bẫy là kể sao cho người kia thành nhân vật phụ trong câu chuyện thành công của bạn. Cách tránh: để người ấy là nhân vật chính, bạn chỉ là người tạo điều kiện.
Mẫu: “Có một bạn vào nhóm khi chưa từng bán hàng, ba tháng đầu gần như chưa có đơn, bạn ấy định nghỉ. Em ngồi nghe lại mấy cuộc gọi cùng bạn và thấy bạn rất giỏi hỏi khách, nhưng không dám đề nghị bước tiếp. Em không dạy bạn kịch bản chốt mà chỉ thống nhất một việc: cuối mỗi cuộc gặp, hỏi khách một câu rõ ràng về bước tiếp theo. Bạn ấy tự tập, tự ghi lại kết quả. Sau khoảng hai tháng bạn có đơn đều, đến cuối năm là một trong những người giữ khách tốt nhất nhóm. Em nghĩ phần lớn là nhờ bạn ấy kiên trì; em chỉ nhìn ra đúng một chỗ cần sửa và để bạn tự sửa.”
Câu cuối đặt công về đúng người. Bạn vẫn rõ là người đã nhìn ra vấn đề, nhưng không nhận phần kiên trì của người khác. Người tuyển trưởng nhóm thích nghe kiểu chuyện này vì nó cho thấy bạn biết lùi lại để người khác lớn lên.
Kể về quý nhóm hụt chỉ tiêu
Gần như chắc chắn bạn sẽ bị hỏi về lần nhóm không đạt. Ở vai trưởng nhóm, câu trả lời phải có phần trách nhiệm của bạn, không đổ hết cho thị trường hay cho thành viên yếu. Đồng thời cũng không nhận hết lỗi một cách vô lý, vì như vậy người hỏi thấy bạn không phân tích được nguyên nhân.
Mẫu: “Quý ba năm ngoái nhóm hụt gần một phần tư chỉ tiêu. Có hai nguyên nhân em thấy rõ. Một là nhóm khách chính của mình cắt giảm mua sắm, cả công ty đều chậm. Hai là phần của em: em nhận ra khá muộn, đến giữa quý mới đổi hướng sang nhóm khách khác, trong khi số liệu tháng đầu đã báo hiệu. Em báo cáo thẳng với cấp trên phần chậm của mình, rồi cùng nhóm dồn sức vào khách cũ có nhu cầu bổ sung. Quý sau nhóm bù được một phần. Từ đó em xem số liệu theo tuần chứ không chờ cuối tháng.”
Trong câu trả lời có nguyên nhân bên ngoài nói ngắn, nguyên nhân bên trong nói rõ, việc đã làm và thói quen mới. Không có câu “do các bạn trong nhóm chưa cố gắng”. Nếu thật sự có thành viên làm chưa tốt, chỉ nói bạn đã làm gì với người ấy, không kể họ yếu ra sao.
Câu nói giành công và câu thay thế
Nhiều câu giành công buột ra rất tự nhiên vì người làm trưởng nhóm thật sự đã vất vả. Bảng dưới gợi ý cách nói lại.
| Câu giành công | Vì sao nghe không ổn | Câu thay thế |
|---|---|---|
| Em đưa nhóm từ hụt thành đạt chỉ tiêu. | Như thể nhóm không làm gì. | Nhóm từ hụt thành đạt; phần em làm là chia lại khách và kèm người mới. |
| Em đào tạo ra bạn bán giỏi nhất nhóm. | Nhận cả phần tài năng của người khác. | Em có giúp bạn ấy sửa một chỗ trong cách chốt, phần còn lại do bạn ấy kiên trì. |
| Hợp đồng lớn nhất năm là của em. | Trưởng nhóm cạnh tranh với chính nhóm. | Em đi cùng bạn phụ trách khách đó ở hai buổi gặp quan trọng, bạn ấy giữ khách từ đầu đến cuối. |
| Không có em thì nhóm đã tan. | Nghe kiêu, lại hạ thấp người khác. | Giai đoạn đó nhóm mất hai người, em cố giữ nhịp làm việc và tuyển bù kịp thời. |
| Nhóm em toàn người xuất sắc. | Nói chung chung, không ai kiểm được, và có vẻ khen lấy lệ. | Mỗi bạn mạnh một mảng: một bạn giỏi mở khách mới, một bạn giữ khách cũ rất tốt. |
Bí quyết là thay chủ ngữ. Kết quả thuộc về nhóm, việc cụ thể thuộc về bạn, phẩm chất thuộc về từng người. Đọc lại câu chuyện của mình, chỗ nào “em” đứng trước một kết quả lớn thì đổi.
Câu hỏi về quản lý người khó mà vị trí trưởng nhóm hay gặp
Người bán giỏi nhất nhưng không theo quy trình. Đừng nói sẽ “cho nghỉ” hay “mặc kệ vì bán giỏi”. Câu ổn: nói chuyện riêng, giải thích vì sao quy trình cần cho cả nhóm, thống nhất một hai điểm bắt buộc, và ghi nhận công bạn ấy công khai.
Người lớn tuổi hơn, từng là đồng nghiệp ngang hàng. Câu ổn: thừa nhận sự khác biệt về kinh nghiệm, nhờ họ dẫn dắt mảng họ mạnh, giữ rõ ràng ở những quyết định thuộc trách nhiệm của trưởng nhóm.
Người mới mãi chưa có đơn. Câu ổn: xem lại từng bước cùng họ, tìm một chỗ cần sửa, đặt mốc thời gian rõ ràng; nếu không hợp thì trao đổi thẳng thắn và tôn trọng về hướng khác.
Hai người tranh khách. Câu ổn: dựa vào nguyên tắc phân khách đã công bố, nghe hai bên, quyết nhanh và giải thích lý do; sau đó sửa nguyên tắc nếu nó có kẽ hở.
Câu hỏi thường gặp
Lần đầu ứng tuyển trưởng nhóm kinh doanh thì kể kinh nghiệm quản lý gì?
Kể những lần bạn dẫn dắt khi chưa có chức danh: kèm người mới, điều phối một dự án bán hàng, thay trưởng nhóm khi họ nghỉ. Nói rõ bạn đã làm gì với người khác, không chỉ kết quả doanh số của riêng bạn.
Có nên nói con số doanh thu của nhóm cũ không?
Nên dùng tỉ lệ chỉ tiêu, mức tăng so với năm trước, số khách mới thay vì doanh thu tuyệt đối, vì đó có thể là thông tin nội bộ. Người phỏng vấn đánh giá cao trưởng nhóm biết giữ thông tin của nơi cũ.
Khi nhóm đạt kết quả nhờ một người xuất sắc, nên kể thế nào?
Nói thẳng là nhờ người đó, và kể phần bạn làm để người ấy phát huy, như giao đúng khách hay bớt việc giấy tờ cho họ. Người tuyển thấy bạn trung thực và biết dùng người, điều quan trọng hơn việc nhận công.
Có nên nhận hết trách nhiệm khi nhóm hụt chỉ tiêu?
Nhận phần trách nhiệm của trưởng nhóm một cách rõ ràng, nhưng vẫn phân tích đủ nguyên nhân bên ngoài và bên trong. Nhận hết một cách chung chung làm người hỏi thấy bạn chưa hiểu vì sao hụt, nên khó tin bạn sửa được.
Trưởng nhóm có nên vẫn tự bán hàng không, trả lời sao?
Trả lời tuỳ quy mô nhóm và kỳ vọng của công ty: bạn vẫn giữ một số khách quan trọng hoặc đi cùng ở cuộc gặp lớn, nhưng ưu tiên thời gian cho việc giúp nhóm bán. Hỏi lại người tuyển kỳ vọng tỉ lệ giữa hai việc.
Làm sao nói về điểm yếu của mình khi phỏng vấn trưởng nhóm?
Chọn điểm yếu trong việc quản lý, như ngại nói thẳng với thành viên chưa đạt hay ôm việc thay người khác. Kể hậu quả cụ thể, việc bạn đã đổi, và mức hiện tại. Tránh điểm yếu kỹ năng bán hàng cá nhân vì không đúng trọng tâm vị trí.