Khi phỏng vấn hướng dẫn viên du lịch, phần giới thiệu bản thân chính là bài thi nói đầu tiên: người tuyển muốn nghe bạn mở lời như lúc chào một đoàn khách, rõ giọng, có nhịp, ấm mà không màu mè, rồi chuyển sang chuyện thật về các chuyến bạn đã đi. Họ đánh giá giọng nói, cách sắp ý và độ chân thật cùng một lúc.
Bài này hướng dẫn cách dựng phần giới thiệu theo kiểu chào đoàn, câu mẫu cho người mới tốt nghiệp và người đã dẫn tour, cách kể sự cố mà không biến mình thành người hùng, cách nói về ngoại ngữ và kiến thức điểm đến cho đúng mức, và những câu tự hạ dễ làm người tuyển lo.
Vì sao phần giới thiệu ở nghề này là một bài thi nói
Với nhiều nghề, giới thiệu bản thân chỉ là thủ tục mở đầu. Với hướng dẫn viên, đó là lúc người tuyển nghe trực tiếp thứ mà khách sẽ nghe mỗi ngày: giọng có đủ to và rõ không, nói có mạch không, có biết dừng đúng lúc không, có tạo được không khí dễ chịu trong vài câu đầu không. Một người nói nội dung tốt mà giọng đều đều, cúi đầu nhìn tay, sẽ khó được chọn hơn người nội dung vừa phải mà giữ được sự chú ý.
Người tuyển cũng nghe xem bạn có biết lượng sức mình không. Hướng dẫn viên tự tin quá mức dễ hứa với khách những điều ngoài kế hoạch, dễ nói những thông tin chưa kiểm. Một chút khiêm tốn đúng chỗ, như nói rõ tuyến nào mình quen và tuyến nào mình chưa đi, làm người tuyển yên tâm hơn.
Vì vậy phần giới thiệu tốt có hai lớp: lớp hình thức (đứng thẳng, nhìn người nghe, giọng có nhịp, mở và kết gọn) và lớp nội dung (bạn là ai, đã dẫn những tuyến nào hoặc đã chuẩn bị gì cho nghề, bạn mạnh ở đâu, đang học gì thêm).
Dựng phần giới thiệu theo nhịp chào đoàn
Một lời chào đoàn quen thuộc thường có năm nhịp. Bạn dùng đúng năm nhịp đó cho phần giới thiệu, giữ trong khoảng một phút rưỡi:
- Chào và xưng tên, một câu tạo không khí. "Dạ em chào anh chị, em là [tên]. Hôm nay em xin phép được giới thiệu như lúc em đón một đoàn khách." Câu sau là tuỳ chọn, chỉ dùng nếu bạn thấy tự nhiên.
- Cho người nghe biết hành trình phía trước. "Trong khoảng một phút, em xin kể ba điều: em đã đi những tuyến nào, em quen xử lý những gì trên đường, và em đang học thêm gì."
- Phần chính, mỗi ý một chuyện ngắn. Mỗi ý gắn với một chuyến cụ thể hoặc một việc chuẩn bị cụ thể.
- Một câu nói về giới hạn của mình. "Tuyến [vùng] em chưa đi thực tế, em đã đọc tài liệu và mong có dịp đi cùng anh chị dẫn chính."
- Kết gọn và mời câu hỏi. "Dạ đó là phần giới thiệu của em, anh chị muốn nghe thêm phần nào em xin kể tiếp."
Nhịp thứ tư là chỗ khiêm tốn có chủ đích. Nó không làm phần giới thiệu yếu đi mà khiến ba ý phía trước đáng tin hơn. Người tuyển hướng dẫn viên rất sợ người hứa biết mọi tuyến.
Câu mẫu cho người mới tốt nghiệp và người đã dẫn tour
Mẫu cho người mới tốt nghiệp: "Dạ em là [tên], em vừa tốt nghiệp ngành [ngành]. Em chưa dẫn đoàn chính, nhưng em đã đi thực tập [số chuyến thật] chuyến cùng anh chị hướng dẫn viên, phụ phần điểm danh, chia phòng và nhắc giờ. Chuyến em nhớ nhất là [chuyện thật ngắn, ví dụ một khách lớn tuổi mệt giữa đường, em ở lại cùng khách nghỉ rồi đưa khách theo kịp đoàn]. Em đang luyện phần thuyết minh tuyến [vùng], đã viết sẵn bài nói cho [số điểm] điểm dừng và nhờ thầy cô góp ý. Em mong bắt đầu bằng vị trí hướng dẫn viên phụ để học cách xử lý trên đường."
Mẫu cho người đã dẫn tour: "Dạ em là [tên], em dẫn tour được [thời gian], chủ yếu tuyến [vùng, loại khách]. Mỗi năm em dẫn khoảng [số chuyến bạn nhớ chắc]. Phần em quen nhất là [ví dụ đoàn gia đình có trẻ nhỏ, đoàn doanh nghiệp đi kết hợp hội nghị]. Phần em đang học thêm là [ví dụ thuyết minh bằng tiếng Anh cho khách lẻ]. Em muốn chuyển sang công ty mình vì [lý do trung tính, ví dụ muốn dẫn thêm tuyến mà công ty đang mạnh]."
Trong cả hai mẫu, chuyện kể đều nhỏ và cụ thể. Không cần chuyến đi kỳ thú. Người tuyển nghề này nghe chuyện lớn nhiều rồi, họ tin chuyện nhỏ có chi tiết hơn.
Kể sự cố trên đường mà không biến mình thành người hùng
Câu hỏi thường gặp. "Kể một lần em gặp sự cố khi dẫn đoàn và cách em xử lý." Sự cố có thể là xe hỏng, khách lạc, khách ốm, mưa bão đổi lịch, nhà hàng không chuẩn bị kịp.
Kể theo bốn phần ngắn. Chuyện gì xảy ra, bạn làm gì trước tiên, bạn phối hợp với ai (điều hành, tài xế, khách sạn), kết quả và điều bạn rút ra. Mỗi phần hai ba câu.
Nhắc tới người đã phối hợp. "Em gọi về điều hành ngay, anh điều hành sắp xe thay trong khoảng một giờ, trong lúc đó em cùng tài xế đưa đoàn vào quán gần đó nghỉ." Ghi công cho người khác là khiêm tốn tự nhiên, và nó cho thấy bạn biết đây là việc của cả một bộ máy.
Nói điều mình làm chưa tốt. "Lần đó em báo đoàn hơi muộn nên vài khách lo lắng. Từ đó em có thói quen báo khách ngay khi có thay đổi, kể cả khi chưa có phương án." Một chi tiết như vậy làm câu chuyện thật hơn hẳn.
Không nói xấu bên khác. Kể cả khi nhà hàng hay nhà xe làm sai, nói về sự việc, không nói về con người. Người tuyển sẽ phải làm việc tiếp với những đối tác đó.
Nói về ngoại ngữ và kiến thức điểm đến cho đúng mức
Hai chỗ ứng viên hướng dẫn viên hay nói quá là ngoại ngữ và kiến thức điểm đến. Người tuyển thường kiểm tra ngay: đổi sang tiếng Anh hoặc ngôn ngữ bạn ghi trong hồ sơ, hoặc hỏi một câu về một điểm đến trên tuyến. Nói quá rồi bị lộ tại chỗ là cách nhanh nhất để mất điểm.
Về ngoại ngữ, nói mức thật và kèm ví dụ: "Em thuyết minh được bằng tiếng Anh ở các điểm dừng quen thuộc, phần hỏi đáp tự do với khách em còn chậm, em đang luyện thêm." Nếu có chứng chỉ, nhắc ngắn, nhưng đừng để chứng chỉ thay cho khả năng nói thật.
Về kiến thức điểm đến, nhất là lịch sử và văn hoá, giữ thái độ người học. Khi không chắc một chi tiết, câu nên dùng trong phỏng vấn và cả khi dẫn đoàn là: "Phần này em chưa chắc, em sẽ kiểm lại tài liệu và báo anh chị sau." Người tuyển đánh giá rất cao câu này, vì hướng dẫn viên nói sai thông tin trước đoàn khách gây hại cho cả công ty.
Nếu tuyến có điểm đến là di tích hay nơi có nghi lễ của cộng đồng địa phương, nói về cách bạn nhắc khách ăn mặc, đi lại, chụp ảnh cho tôn trọng. Đó là chi tiết cho thấy bạn hiểu nghề hơn là kể dài về sự tích.
Câu tự hạ và câu quá đà, cùng câu nên nói
Ở nghề này, người ta vừa dễ tự hạ vì hồi hộp, vừa dễ nói quá vì muốn chứng tỏ khả năng ăn nói. Bảng dưới gom cả hai phía:
| Câu dễ buột miệng | Vấn đề | Câu nên nói |
|---|---|---|
| "Em ăn nói không hay lắm" | Tự hạ ở chính kỹ năng cốt lõi | "Em nói chậm và rõ, em đang luyện thêm phần kể chuyện cho sinh động" |
| "Tuyến nào em cũng dẫn được" | Hứa quá, người tuyển lo | "Em quen tuyến [vùng], tuyến khác em cần đi cùng người dẫn chính trước" |
| "Khách nào em cũng làm vui được" | Khẩu hiệu, không có chứng cứ | "Em quen đoàn gia đình có trẻ nhỏ, em hay chuẩn bị [việc thật] cho các bé" |
| "Em chưa có kinh nghiệm gì" | Bỏ qua việc đã chuẩn bị | "Em chưa dẫn chính, em đã đi thực tập [số chuyến] và viết sẵn bài thuyết minh" |
| "Công ty cũ tổ chức kém nên đoàn hay phàn nàn" | Chê chỗ cũ | "Em muốn làm ở nơi có tuyến [vùng] để học thêm" |
Câu hỏi về lịch đi dài ngày, mùa cao điểm và sức khoẻ
Nghề hướng dẫn viên có nhịp làm việc rất khác văn phòng: mùa cao điểm đi liên tục, có chuyến dài ngày, có đợt vắng tour. Người tuyển thường hỏi thẳng về chuyện này, và câu trả lời thật quan trọng hơn câu trả lời đẹp. Một người nhận lời đi liên tục rồi xin huỷ chuyến sát ngày gây rắc rối cho điều hành nhiều hơn một người nói rõ giới hạn từ đầu.
Câu hỏi "Em đi được tour dài ngày không, mùa hè và dịp lễ có đi được không?" Câu mẫu cho người đi được: "Dạ em đi được, gia đình em đã quen lịch này. Em chỉ xin báo trước [mốc thật, ví dụ dịp giỗ của gia đình] để công ty sắp người." Câu mẫu cho người có giới hạn: "Em đi được tour ngắn ngày trong tuần và tour dài vào dịp hè. Dịp Tết em cần ở nhà [số ngày], em nói trước để công ty tính."
Câu hỏi "Em có say xe, có sợ độ cao hay đi biển không?" Nghe có vẻ riêng tư nhưng liên quan thẳng tới tuyến bạn được giao. Trả lời thật và kèm cách bạn tự lo: "Em hơi say xe đường đèo, em quen ngồi ghế đầu và chuẩn bị trước, những tuyến đèo dài em mong được thử cùng người dẫn chính." Đó là thông tin giúp điều hành giao tuyến hợp với bạn.
Câu hỏi "Lúc vắng tour em làm gì?" Đây là dịp để nói về việc học thêm: luyện ngoại ngữ, đọc tài liệu về tuyến mới, đi khảo sát điểm đến khi có dịp, phụ văn phòng nếu công ty cần. Người tuyển thích nghe một kế hoạch nhỏ có thật hơn câu "em sẵn sàng làm mọi việc".
Câu hỏi thường gặp
Phỏng vấn hướng dẫn viên du lịch có bắt thuyết minh thử không?
Nhiều công ty có, thường là thuyết minh một điểm đến bạn chọn hoặc họ chỉ định trong vài phút. Chuẩn bị sẵn một hai bài nói ngắn cho điểm bạn quen nhất, luyện nói thành tiếng, có mở, có thân, có kết, và một câu mời đoàn đặt câu hỏi.
Chưa có thẻ hướng dẫn viên thì có nên ứng tuyển không?
Nhiều nơi tuyển vị trí phụ hoặc trợ lý tour cho người đang hoàn thiện điều kiện hành nghề. Nói thật tình trạng của bạn và kế hoạch hoàn thiện. Điều kiện cấp thẻ có thể thay đổi, nên kiểm theo văn bản hiện hành trước khi đi phỏng vấn.
Có nên kể chuyện vui trong phần giới thiệu không?
Một chi tiết vui nhỏ, tự nhiên thì được, ví dụ một câu khách nhỏ tuổi hỏi bạn trên xe. Không nên chuẩn bị chuyện cười dài để diễn, vì nó làm phần giới thiệu lệch trọng tâm và khó hợp với mọi người nghe.
Bị hỏi một chi tiết lịch sử mà không nhớ thì sao?
Nói thật là bạn chưa chắc, nói phần bạn nhớ chắc, và nói bạn sẽ kiểm lại tài liệu. Đoán bừa rồi sai làm người tuyển lo bạn sẽ làm vậy trước đoàn khách. Câu trả lời thành thật thường được đánh giá cao hơn.
Giọng địa phương có bất lợi khi phỏng vấn hướng dẫn viên không?
Giọng địa phương không phải lỗi, nhiều khi còn là nét riêng được khách nhớ. Điều người tuyển cần là bạn nói rõ, đủ chậm, dùng từ phổ thông khi cần để khách vùng khác hiểu. Nói tự nhiên bằng giọng của mình, chú ý tốc độ.
Có nên nói muốn dẫn tour nước ngoài trong lần phỏng vấn đầu không?
Nói được như một mong muốn lâu dài, kèm những gì bạn đang chuẩn bị như ngoại ngữ hay kiến thức tuyến. Đừng đặt nó thành điều kiện ngay từ đầu nếu bạn chưa có kinh nghiệm dẫn tuyến trong nước.