Khi bị hỏi "em có gì nổi bật hơn các ứng viên khác", đừng so với người khác vì bạn không biết họ; hãy nói về độ khớp giữa bạn và vị trí: một điểm khác biệt cụ thể có bằng chứng, nối thẳng với việc chính của vị trí, và điều bạn mang tới trong vài tháng đầu. Cách này vừa không chê ai, vừa không tự hạ, vì bạn trả lời câu hỏi bằng dữ kiện về mình thay vì bằng phỏng đoán về người khác.
Câu hỏi này thường xuất hiện gần cuối buổi, có khi dưới dạng "vì sao bên mình nên chọn em". Bài này phân tích người hỏi muốn nghe gì, cách tìm điểm khác biệt khi bạn nghĩ mình chẳng có gì đặc biệt, khung câu trả lời bốn phần, và những câu nên tránh vì nghe như chê người hoặc như xin xỏ.
Người hỏi đang tìm gì ở câu hỏi này
Câu hỏi nghe như mời bạn so sánh, nhưng người tuyển dụng hiểu rằng bạn không biết các ứng viên khác là ai. Họ không chờ một phép so sánh, họ chờ một bản tóm tắt: trong vài chục giây, bạn có nói được lý do rõ ràng nhất để chọn mình không.
Câu hỏi cũng kiểm tra cách bạn nói về người khác khi có cơ hội. Ứng viên nói "chắc các bạn khác không có kinh nghiệm thực tế như em" cho thấy họ sẵn sàng hạ người khác để nâng mình, và người tuyển dụng sẽ nghĩ tới cách người đó nói về đồng nghiệp sau này.
Ở chiều ngược lại, ứng viên trả lời "dạ chắc em cũng không có gì hơn các bạn" làm mất đi lượt cuối để thuyết phục. Người hỏi đã mở cửa cho bạn nói, và bạn tự đóng nó lại.
Câu trả lời tốt đi giữa hai điều đó: không nhắc tới người khác, nói về mình bằng việc cụ thể, và nối việc đó với điều vị trí đang cần. Nếu suốt buổi bạn đã kể được các câu chuyện tốt, câu hỏi này là chỗ gom chúng lại thành một ý chính.
Tìm điểm khác biệt khi bạn nghĩ mình không có gì đặc biệt
Tìm ở chỗ giao nhau. Điểm khác biệt hiếm khi là một kỹ năng hiếm. Nó thường là sự kết hợp: kế toán từng làm bán hàng nên hiểu cách kinh doanh ghi nhận doanh thu; nhân viên kho biết dùng bảng tính tốt; lễ tân khách sạn từng làm hướng dẫn viên nên giới thiệu điểm đến cho khách rất rành. Viết ra các việc bạn từng làm và tìm cặp nào khớp với vị trí.
Tìm ở hoàn cảnh của nơi tuyển. Đọc kỹ mô tả công việc và những gì bạn biết về nơi tuyển: họ đang mở chi nhánh mới, đang đổi phần mềm, đang có nhiều khách nước ngoài. Một kinh nghiệm bình thường của bạn có thể khớp đúng với việc họ đang cần lúc này.
Tìm ở sự đều đặn. Giữ được một tiêu chuẩn trong thời gian dài là điểm khác biệt thật, dù nghe không nổi bật. "Ba năm đứng quầy, em chưa để lệch quỹ lần nào" là điều không nhiều người nói được.
Tìm ở điều kiện thực tế. Có thể bắt đầu ngay, ở gần nơi làm, làm được ca tối, đã quen khu vực. Đây không phải điểm khác biệt chính, nhưng là điểm cộng thật, nên nói như một ý phụ.
Đừng chọn điểm không có bằng chứng. Nếu không kể được một việc cụ thể cho điểm đó, đừng chọn nó. "Em có tư duy khác biệt" mà không có ví dụ thì người hỏi không có gì để ghi nhận.
Khung trả lời bốn phần
Câu trả lời dài khoảng một phút. Ví dụ dưới là của một nhân viên kho ứng tuyển vị trí điều phối giao hàng.
- Không so sánh, nói thẳng vào mình. "Em không biết các bạn ứng viên khác thế nào, em chỉ xin nói điều em thấy mình khớp nhất với vị trí này."
- Một điểm khác biệt có bằng chứng. "Em làm kho hai năm rồi mới chuyển sang làm giao nhận một năm, nên em hiểu cả hai đầu: hàng ra khỏi kho thế nào và tài xế gặp gì trên đường. Khi làm giao nhận, em đề xuất sắp đơn theo tuyến từ lúc soạn hàng, số đơn phải quay về kho giảm rõ."
- Nối với việc chính của vị trí. "Việc điều phối ở đây, theo mô tả, chính là giữ cho kho và đội giao hàng khớp nhịp, nên em nghĩ kinh nghiệm hai đầu đó dùng được ngay."
- Điều bạn mang tới trong vài tháng đầu, kèm một giới hạn. "Trong ba tháng đầu, em mong nắm được các tuyến và đề xuất được cách sắp đơn hợp với kho ở đây. Phần phần mềm điều phối của công ty em chưa dùng, em sẽ cần vài tuần làm quen."
Phần bốn có một giới hạn nhỏ. Nó làm cả câu trả lời đáng tin hơn, và cho thấy bạn tự biết điểm khác biệt của mình đi tới đâu.
Câu nên tránh và câu thay thế
Những câu bên trái hoặc hạ người khác, hoặc hạ chính mình, hoặc xin xỏ. Câu bên phải giữ được cùng ý mà không mắc các lỗi đó.
| Câu nên tránh | Vì sao | Câu thay thế |
|---|---|---|
| "Em chắc chắn giỏi hơn các bạn khác." | Khẳng định điều bạn không biết, nghe tự cao. | "Em không biết các bạn khác, em chỉ nói điểm em thấy khớp nhất là…" |
| "Các bạn trẻ bây giờ hay nhảy việc, em thì gắn bó." | Chê một nhóm người, dễ làm người hỏi phật ý. | "Em làm ở chỗ cũ ba năm, được giao thêm việc qua từng năm." |
| "Dạ chắc em không có gì hơn các bạn đâu ạ." | Tự đóng cơ hội cuối để thuyết phục. | "Điểm em mong anh chị ghi nhận là…" |
| "Anh chị cứ cho em cơ hội, em sẽ cố gắng hết sức." | Xin xỏ, không cho thông tin nào. | "Trong ba tháng đầu, em mong làm được…" |
| "Em có mọi thứ vị trí này cần." | Câu tuyệt đối, khó tin. | "Em khớp phần lớn yêu cầu, nhất là [việc chính]; phần [việc] em sẽ cần thời gian." |
Câu "em sẽ cố gắng hết sức" không sai, chỉ là quá chung. Nếu muốn nói ý đó, nói nó bằng một việc cụ thể bạn sẽ làm, như học trước quy trình, đến sớm tuần đầu để theo ca.
Điểm khác biệt mẫu theo ba nghề
Ba ví dụ dưới cho thấy điểm khác biệt thường đến từ sự kết hợp kinh nghiệm hoặc sự đều đặn, không phải từ tài năng hiếm. Chỗ trong ngoặc vuông là phần bạn điền việc thật.
| Vị trí ứng tuyển | Điểm khác biệt | Câu nói mẫu |
|---|---|---|
| Nhân viên chăm sóc khách hàng | Từng làm kỹ thuật viên lắp đặt | "Em từng đi lắp đặt [thời gian] nên khi khách gọi báo lỗi, em hỏi được đúng câu để biết lỗi nằm ở đâu, nhiều ca không cần cử thợ." |
| Giáo viên mầm non | Đều đặn và có kỹ năng phụ hợp lớp | "Em dạy [thời gian] ở lớp ghép nhiều độ tuổi, quen chia hoạt động theo nhóm nhỏ, và em tự làm đồ dùng dạy học từ vật liệu tái chế." |
| Nhân viên mua hàng | Hiểu phía nhà cung cấp | "Trước đây em làm bán hàng cho một xưởng, nên em biết nhà cung cấp tính giá và hẹn hàng thế nào, thương lượng dễ đi tới chỗ hai bên cùng chịu được." |
Cả ba câu đều không nhắc tới ứng viên khác, không có tính từ tự khen, nhưng người nghe hiểu ngay vì sao người này khác. Đó là cái đích của câu trả lời: người hỏi ghi được một dòng ngắn về bạn vào sổ, và dòng đó gắn với việc họ đang cần.
Khi người hỏi ép so sánh trực tiếp
"Ứng viên trước có kinh nghiệm nhiều hơn em, sao nên chọn em?" Không bàn về người kia. Nhận dữ kiện ("dạ có thể anh chị đã gặp người nhiều năm hơn em") rồi nói về điều bạn có: sự khớp với việc cụ thể, thời gian bắt đầu, cách bạn học nhanh phần còn thiếu, có bằng chứng.
"Em nghĩ em có thua ai ở điểm nào không?" Đây là câu hỏi điểm yếu trá hình. Trả lời bằng một giới hạn thật không chạm lõi công việc, kèm cách bạn đang bù.
"Nếu phải chọn giữa em và một người giỏi hơn em về chuyên môn?" Trả lời từ góc người tuyển dụng: nên chọn người hợp nhất với nhu cầu lúc này. Rồi nói rõ bạn hợp ở những điểm nào, để người hỏi tự cân nhắc. Câu này vừa khiêm tốn, vừa cho thấy bạn hiểu công việc tuyển dụng.
Giữ bình tĩnh. Câu hỏi ép so sánh thường được dùng để xem bạn có bị kích động không. Giọng đều, không tự vệ, không vội nhận thua là đủ để vượt qua nó.
Gom lại câu chuyện của cả buổi
Câu hỏi "em có gì nổi bật" thường đến khi bạn đã kể được vài câu chuyện. Câu trả lời tốt nhất nhắc lại một trong số đó thay vì đưa ra một điểm hoàn toàn mới. "Như em kể lúc nãy về việc sắp lại kệ hàng, điểm em thấy mình khớp nhất là…" Cách này giúp người hỏi nối các mảnh rời của buổi phỏng vấn thành một hình ảnh rõ về bạn.
Nếu đến lúc đó bạn thấy mình chưa kể được câu chuyện nào tốt, đây là cơ hội bổ sung. Chọn câu chuyện mạnh nhất bạn đã chuẩn bị, kể ngắn theo khung bốn phần ở trên.
Chuẩn bị sẵn câu trả lời cho câu hỏi này trước buổi phỏng vấn là việc nên làm, vì nó gần như luôn xuất hiện dưới dạng này hay dạng khác. Nhưng cũng nên sẵn sàng điều chỉnh: nếu trong buổi bạn nghe người hỏi nhắc nhiều tới một việc họ đang gặp khó, nối điểm khác biệt của bạn với đúng việc đó.
Cuối cùng, nói xong thì dừng. Câu trả lời cho "vì sao chọn em" mà kéo dài quá hai phút sẽ bắt đầu nghe như tự quảng cáo. Một ý chính, một bằng chứng, một điều mang tới, rồi im lặng chờ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nói "em không biết các ứng viên khác" không?
Nên nói ngắn ở đầu câu trả lời, rồi chuyển ngay sang điểm của bạn. Câu này trung thực và tránh được việc so sánh. Chỉ cần đừng dừng ở đó, vì người hỏi vẫn chờ nghe lý do chọn bạn.
Người mới ra trường có gì để nói nổi bật?
Tìm ở sự kết hợp giữa ngành học, đồ án, thực tập, làm thêm và yêu cầu vị trí. Ví dụ học kế toán và từng làm thêm bán hàng, hiểu cả hai phía. Điều kiện bắt đầu ngay và học nhanh cũng là điểm cộng, nếu có bằng chứng.
Có nên nhắc tới mức lương mong muốn thấp hơn để được chọn?
Không nên dùng lương làm điểm khác biệt. Nó làm người hỏi nghĩ bạn tự định giá thấp, và gây khó khi thương lượng sau này. Nói chuyện lương ở phần riêng khi được hỏi.
Câu "em sẽ cố gắng hết sức" có nên dùng không?
Không sai nhưng quá chung, ai cũng nói được. Thay bằng một việc cụ thể bạn sẽ làm trong vài tháng đầu. Người hỏi nhớ việc cụ thể hơn lời hứa cố gắng.
Nếu thật sự thấy mình kém các ứng viên khác về kinh nghiệm thì sao?
Không cần nhắc điều đó. Tập trung vào điểm bạn khớp với vị trí, và nếu bị hỏi trực tiếp về kinh nghiệm, nhận dữ kiện rồi nói cách bạn bù phần còn thiếu. Bạn không biết người khác nên đừng tự thua trước.
Có nên hỏi lại người phỏng vấn họ đang cần người như thế nào?
Có thể hỏi trước khi trả lời nếu bạn chưa rõ, theo kiểu xin phép. Ví dụ dạ cho em hỏi nhóm mình đang cần người mạnh ở phần nào nhất. Câu trả lời của họ giúp bạn chọn đúng điểm khác biệt để nói.