KhiemTon.comKhiêm Tốn
Nói về mình: khiêm tốn mà không tự hạ

Những câu tự hạ hay buột miệng khi phỏng vấn và câu nói thay thế cho từng câu

Hơn ba mươi câu tự hạ ứng viên hay buột miệng, xếp theo từng lúc trong buổi phỏng vấn, kèm câu thay thế giữ lễ phép mà không làm mình nhỏ đi.

Close-up of a young man fidgeting with a pen cap on a wooden table during an interview, interviewer sleeve blurred in the foreground, warm amber afternoon light

Câu tự hạ hay gặp nhất khi phỏng vấn là những câu rào đón đứng trước một dữ kiện tốt: "em chỉ…", "chắc em không…", "cũng bình thường thôi ạ". Cách sửa không phải là đổi sang câu khoe, mà là bỏ phần rào đón và để dữ kiện tự đứng. Phần lớn những câu này bật ra vì căng thẳng, không vì bạn thật sự nghĩ mình kém, nên chỉ cần chuẩn bị sẵn câu thay thế là phản xạ đổi theo.

Dưới đây là các câu xếp theo sáu thời điểm trong một buổi phỏng vấn: lúc mở đầu, lúc kể kinh nghiệm, lúc nói về kỹ năng, lúc bị hỏi khó, lúc nói về chỗ làm cũ, và lúc kết thúc. Mỗi câu có bản thay thế để bạn chép ra, điền việc thật của mình và đọc to vài lần trước hôm đi phỏng vấn.

Lúc mở đầu: năm câu làm người nghe hạ kỳ vọng ngay phút đầu

Phút đầu tiên quyết định người phỏng vấn nghe phần sau với tâm thế nào. Những câu dưới đây không sai lễ, nhưng chúng báo trước một câu trả lời yếu.

Câu buột miệngCâu thay thế
"Dạ em hơi run, anh chị thông cảm ạ.""Em chào anh chị, em là [tên], em ứng tuyển vị trí [vị trí]." Run thì cứ run, không cần thông báo.
"Em không biết nên bắt đầu từ đâu ạ.""Em xin kể ngắn ba ý: em đang làm gì, đã làm được gì, và vì sao em ứng tuyển vị trí này."
"Hồ sơ em chắc cũng không có gì nổi bật.""Trong hồ sơ, phần em muốn anh chị chú ý là [một việc cụ thể]."
"Em mới đi làm nên chắc nhiều cái chưa biết.""Em đi làm được [thời gian], chủ yếu ở mảng [mảng việc]."
"Em xin lỗi, em chưa chuẩn bị kỹ lắm."Bỏ hẳn. Nếu thật sự chưa nắm một thông tin, nói đúng chỗ đó khi bị hỏi tới.

Mẹo nhỏ: chuẩn bị sẵn câu đầu tiên đến từng chữ. Câu đầu trơn tru thì giọng ổn định, phần sau dễ nói tự nhiên hơn nhiều. Người phỏng vấn nhìn thấy bạn hồi hộp, họ quen với điều đó; thứ họ không cần là lời xin lỗi cho sự hồi hộp.

Lúc kể kinh nghiệm: những chữ làm việc thật co lại

Đây là phần dễ tự hạ nhất, vì nhiều người coi việc hằng ngày của mình là chuyện nhỏ. Chú ý các chữ "chỉ", "thôi", "phụ", "lặt vặt".

Câu buột miệngCâu thay thế
"Em chỉ làm nhập liệu thôi ạ.""Em phụ trách nhập liệu đơn hàng, khoảng [khối lượng] mỗi ngày, sai sót do em nhập gần như không có."
"Em phụ anh trưởng ca là chính.""Em làm ca cùng anh trưởng ca, phần em tự đảm nhận là [việc], khi anh vắng em [việc]."
"Công ty em nhỏ lắm, không chuyên nghiệp đâu ạ.""Công ty em làm khoảng [quy mô] người, nên mỗi người kiêm nhiều việc. Em quen việc [A], [B], [C]."
"Em làm lâu nhưng cũng không lên được gì.""Em làm ở vị trí đó [thời gian], mức độ việc được giao tăng dần từ [lúc đầu] tới [hiện tại]."
"Việc em làm chắc ai cũng làm được.""Việc này khó ở chỗ phải giữ đều [tiêu chí], em giữ được trong [thời gian]."
"Em làm thêm bán thời gian thôi, không tính là kinh nghiệm.""Em làm bán thời gian [thời gian] ở [loại chỗ làm], học được cách [kỹ năng]."

Quy tắc kiểm nhanh: nếu câu của bạn có chữ "chỉ" hoặc "thôi", thử xoá chữ đó và đọc lại. Gần như lúc nào câu cũng đúng hơn, mà không hề thành khoe.

Lúc nói về kỹ năng: tự chê trước khi được hỏi

Khi được hỏi về kỹ năng, nhiều người trả lời bằng danh sách những thứ mình chưa giỏi. Người hỏi muốn biết bạn làm được gì, phần chưa được để sau.

Câu buột miệngCâu thay thế
"Tiếng Anh em kém lắm ạ.""Tiếng Anh em đọc hiểu được tài liệu chuyên ngành, giao tiếp nói thì em còn chậm, đang luyện [cách]."
"Tin học em cũng tàm tạm.""Em dùng bảng tính được tới [mức cụ thể: hàm tra cứu, bảng tổng hợp], phần làm biểu đồ phức tạp em chưa dùng nhiều."
"Em không giỏi giao tiếp.""Em nói chuyện một đối một ổn, nói trước đông người em cần chuẩn bị trước."
"Chắc em không đủ trình độ nhưng em muốn thử.""Yêu cầu có [điểm], em đáp ứng [phần nào], phần [còn thiếu] em sẽ cần khoảng [thời gian] để theo kịp."
"Em học trường bình thường thôi."Nói tên ngành học và một môn hay đồ án liên quan tới công việc. Tên trường không cần nhận xét.

Cấu trúc chung của cột phải: phần làm được đứng trước, có mức độ cụ thể; phần chưa được đứng sau, có hướng xử lý. Người nghe nhận cả hai, nhưng ấn tượng đầu là năng lực.

Lúc bị hỏi khó: im lặng một chút tốt hơn tự hạ

Câu hỏi khó dễ làm ứng viên tự hạ để "chịu thua trước cho nhẹ". Một khoảng lặng vài giây để nghĩ luôn tốt hơn những câu dưới đây.

Câu buột miệngCâu thay thế
"Câu này khó quá, em chịu ạ.""Anh chị cho em vài giây suy nghĩ." Rồi trả lời phần bạn biết.
"Em không biết, em xin lỗi.""Phần này em chưa làm thực tế. Nếu gặp, em sẽ bắt đầu bằng [cách tìm hiểu], và hỏi lại [người phụ trách] để chắc."
"Chắc em trả lời sai rồi ạ."Nói xong câu trả lời thì dừng. Nếu không chắc, hỏi: "Em hiểu câu hỏi như vậy có đúng ý anh chị không?"
"Em biết em còn non lắm.""Tình huống này em chưa gặp đúng như vậy, gần nhất là [tình huống tương tự], lúc đó em [đã làm gì]."
"Em hay bị rối khi bị hỏi dồn."Trả lời từng câu một, mở bằng "em xin trả lời câu đầu trước".

Người phỏng vấn đặt câu hỏi khó thường để xem cách bạn nghĩ khi chưa có sẵn đáp án. Một câu "phần này em chưa làm" đi kèm cách bạn sẽ tìm hiểu cho thấy đúng điều họ cần xem. Lời tự chê thì không cho họ thấy gì.

Lúc kết thúc: đừng xoá hết phần đã nói tốt

Cuối buổi, người phỏng vấn thường hỏi "em có câu hỏi gì không" hoặc "em còn muốn nói thêm gì". Đây là chỗ nhiều người tự hạ lần cuối.

Câu buột miệngCâu thay thế
"Dạ chắc em không được đâu, nhưng cảm ơn anh chị.""Em cảm ơn anh chị đã dành thời gian. Em mong được nghe phản hồi về buổi hôm nay."
"Em biết hồ sơ em yếu so với người khác.""Nếu được nói thêm một ý, em muốn nhắc lại [điểm phù hợp nhất với vị trí]."
"Em không có câu hỏi gì ạ.""Em muốn hỏi người làm vị trí này trong ba tháng đầu cần đạt được điều gì."
"Nếu không được thì cũng không sao ạ."Bỏ hẳn. Câu này làm người nghe nghĩ bạn không thật sự muốn vị trí.

Lời kết nên ngắn: cảm ơn, nhắc một điểm phù hợp nếu được mời nói thêm, hỏi một câu về công việc. Ba việc đó đủ để buổi phỏng vấn kết thúc đúng như phần tốt nhất của nó.

Lúc nói về chỗ làm cũ và lý do muốn chuyển: đừng tự nhận phần thua

Câu hỏi "vì sao em nghỉ" hay "vì sao em muốn chuyển" dễ kéo ra một kiểu tự hạ khác: tự nhận mình không theo kịp, không hợp, bị loại. Có khi đúng một phần, nhưng cách nói quyết định người nghe đọc ra điều gì.

Câu buột miệngCâu thay thế
"Em không theo kịp áp lực ở đó.""Nhịp ở đó là [mô tả nhịp việc]. Em làm được [thời gian] và nhận ra em làm tốt hơn ở nơi [điều kiện cụ thể]."
"Chắc em không hợp với nghề đó.""Sau [thời gian] làm [việc], em thấy phần em làm tốt nhất là [phần việc], nên em muốn chuyển hẳn sang mảng đó."
"Em bị cho nghỉ vì công ty cắt giảm, chắc em không được giữ lại vì em yếu.""Công ty cắt giảm [bộ phận hoặc tỷ lệ]. Trước đó em phụ trách [việc], bàn giao xong trước khi nghỉ."
"Ở đó em không được ai đánh giá cao.""Em muốn một chỗ có lộ trình rõ hơn cho vị trí [vị trí], vì ở chỗ cũ vị trí đó không mở thêm."
"Em ở nhà lâu rồi nên chắc lụt nghề.""Em nghỉ [thời gian] vì [lý do ngắn]. Trong thời gian đó em giữ việc [cách giữ nghề], và đã ôn lại [phần việc]."

Nguyên tắc chung: nói lý do bằng điều kiện công việc và lựa chọn của bạn, không bằng lời phán xét về năng lực mình. Không chê nơi cũ, cũng không tự nhận lỗi thay cho cả một quyết định của công ty. Nếu bị hỏi thẳng có phải do năng lực không, trả lời thật, ngắn, kèm điều bạn đã sửa sau đó.

Cách dùng danh sách này trong ba ngày trước buổi phỏng vấn

Đọc hết các bảng một lượt và đánh dấu những câu bạn nhận ra mình hay nói. Đa số người chỉ có bốn đến sáu câu quen miệng, không phải cả danh sách. Tập trung vào đúng mấy câu đó, phần còn lại bỏ qua.

Ngày thứ nhất, chép câu thay thế của mỗi câu đã đánh dấu ra một tờ giấy, điền ngay việc thật của bạn vào chỗ trong ngoặc vuông. Đây là bước quan trọng nhất: một câu thay thế chưa điền chỉ là khẩu hiệu, điền rồi mới thành câu trả lời của riêng bạn. Nếu có chỗ không điền được vì không nhớ số liệu, hãy tìm lại tin nhắn, báo cáo cũ hoặc hỏi đồng nghiệp cũ.

Ngày thứ hai, đọc to từng câu ba lần, sau đó cất giấy đi và nói lại bằng lời của mình. Không cần đúng từng chữ, chỉ cần giữ ý và giữ dữ kiện. Nếu có người nhà hay bạn bè rảnh, nhờ họ hỏi ngẫu nhiên vài câu để bạn trả lời không nhìn giấy.

Ngày thứ ba, chỉ đọc lướt một lần, sau đó nghỉ. Đêm trước buổi phỏng vấn không nên luyện thêm, vì càng luyện càng dễ nói như đọc bài. Sáng hôm đi, chỉ cần nhắc mình một quy tắc duy nhất: bỏ chữ "chỉ" và chữ "thôi" trước những việc mình đã làm.

Ba thói quen giọng nói đi kèm câu tự hạ

Hạ giọng cuối câu. Nhiều người nói đúng nội dung nhưng càng về cuối giọng càng nhỏ, nghe như đang hỏi lại. Khi luyện, giữ giọng ở mức ngang nhau tới chữ cuối. Câu kết thúc chắc nghe đáng tin hơn hẳn, dù nội dung không đổi một chữ.

Cười trừ sau khi kể việc tốt. Một tiếng cười ngắn sau câu "em giữ kho hai năm không thất thoát" khiến người nghe tưởng bạn đang đùa hoặc không tin chính mình. Kể xong thì nhìn người hỏi và chờ, không cần cười để xoa dịu.

Gắn chữ "ạ" vào mọi câu như một lời xin lỗi. Chữ "ạ" là lễ phép, nên giữ. Nhưng "ạ" kéo dài, nói nhỏ, kèm cúi đầu sau mỗi ý thì thành ra rụt rè. Dùng "dạ" ở đầu câu trả lời và "ạ" ở cuối câu chào là vừa đủ.

Cách sửa cả ba trong một buổi tập. Đứng trước gương, nói to năm câu thay thế bạn chọn từ các bảng trên, để ý mắt nhìn thẳng, giọng không hạ, không cười trừ. Làm hai lần, cách nhau một ngày. Phản xạ giọng nói sửa nhanh hơn bạn nghĩ, vì nó chỉ là thói quen, không phải tính cách.

Câu hỏi thường gặp

Nói "em chưa biết" có bị coi là tự hạ không?

Không, nếu đi kèm phần bạn biết hoặc cách bạn sẽ tìm hiểu. "Em chưa biết" là dữ kiện trung thực. Thứ bị coi là tự hạ là lời tự chê chung chung như "em kém lắm", không cho người hỏi biết gì thêm.

Có nên xin lỗi khi lỡ nói vấp trong buổi phỏng vấn?

Không cần xin lỗi cho từng chỗ vấp. Dừng lại một nhịp, nói lại câu cho đúng là đủ. Người phỏng vấn quen với việc ứng viên vấp; liên tục xin lỗi mới làm họ chú ý tới chỗ vấp nhiều hơn.

Câu "em sẽ cố gắng học hỏi" có phải là câu tự hạ?

Câu này không sai nhưng quá chung, ai cũng nói. Nó thành tự hạ khi thay cho câu trả lời về năng lực. Nếu muốn nói về việc học, nói cụ thể bạn sẽ học gì, bằng cách nào, trong bao lâu.

Làm sao để không buột miệng các câu rào đón khi đang căng thẳng?

Chuẩn bị sẵn câu đầu tiên của các câu hỏi chính và đọc to nhiều lần. Khi câu đầu đã quen miệng, phần sau tự trôi theo. Thở chậm trước khi trả lời cũng giúp bỏ được phần rào đón bật ra vì vội.

Nói nhiều câu thay thế như vậy có nghe giống học thuộc không?

Nếu đọc nguyên văn thì có. Câu thay thế chỉ là khung; bạn cần điền việc thật của mình và nói bằng giọng của mình. Luyện vài lần đến khi nhớ ý chứ không nhớ chữ là vừa.

Người phỏng vấn tự chê công ty mình trước, có nên hùa theo không?

Không nên hùa theo chê, cũng không cần phản bác. Nghe, ghi nhận và hỏi thêm về việc họ đang muốn cải thiện. Đó là câu trả lời vừa lễ phép vừa cho thấy bạn quan tâm tới công việc thật.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138