KhiemTon.comKhiêm Tốn
Nói về mình: khiêm tốn mà không tự hạ

Kể thành tích khi phỏng vấn mà không khoe: việc cụ thể, con số và lời nhận xét

Kể thành tích khi phỏng vấn bằng ba lớp bằng chứng: việc cụ thể, con số đo được và lời người khác nhận xét. Cách tìm số liệu khi tưởng mình không có.

A mid-career Vietnamese woman and a colleague reviewing blank sheets of paper at a long office table, both seen from the side with faces out of focus, late afternoon light

Muốn kể thành tích mà không bị nghe như khoe, cứ để bằng chứng nói thay tính từ: một việc cụ thể bạn đã làm, một con số cho thấy thay đổi, và nếu có, một lời nhận xét của người khác về việc đó. Khoe là khi câu chuyện xoay quanh việc bạn giỏi thế nào; kể thành tích là khi câu chuyện xoay quanh việc gì đã thay đổi nhờ bạn làm. Người nghe tự rút ra kết luận "người này làm được", và kết luận do họ tự rút ra luôn mạnh hơn lời bạn tự nói.

Bài này chỉ cách chọn thành tích nào để kể, cách tìm con số khi bạn tưởng công việc của mình không đo được, cách dẫn lời người khác cho tự nhiên, và một khung kể dài khoảng chín mươi giây. Có ví dụ cho nhiều loại việc, từ văn phòng, bán hàng đến kho xưởng.

Khoe và kể thành tích khác nhau ở bốn chỗ

Chủ ngữ của câu. Câu khoe thường bắt đầu bằng "em giỏi", "em là người", "em luôn". Câu kể thành tích bắt đầu bằng việc: "đơn hàng tháng đó", "quy trình nhập kho", "nhóm khách hàng cũ". Bạn vẫn có mặt trong câu, nhưng ở vị trí người làm, không ở vị trí người được khen.

Tính từ hay động từ. Khoe dùng tính từ: xuất sắc, nhanh nhạy, tận tâm. Kể thành tích dùng động từ và danh từ: lập lại bảng theo dõi, gọi lại khách cũ, rút thời gian xử lý. Động từ thì người nghe hình dung được, tính từ thì họ phải tin lời bạn.

Có so sánh với ai không. Câu "em bán được nhiều nhất phòng" vẫn là dữ kiện, nhưng nghe gắt. Câu "doanh số của em đứng đầu nhóm ba quý liền, chủ yếu nhờ nhóm khách giới thiệu lại" cũng là dữ kiện, có thêm lý do, nên nghe như giải thích chứ không như hơn thua.

Có chỗ cho người khác không. Thành tích nào cũng có điều kiện: sếp giao đúng việc, đồng nghiệp hỗ trợ, thị trường thuận. Nhắc một ý ngắn về điều kiện đó không làm thành tích nhỏ đi, mà làm câu chuyện đáng tin hơn. Người phỏng vấn có kinh nghiệm luôn nghi ngờ thành tích không có bối cảnh.

Chọn thành tích nào để kể

Thành tích để kể khi phỏng vấn không phải là việc lớn nhất đời bạn, mà là việc gần nhất với công việc bạn đang ứng tuyển. Một nhân viên kho ứng tuyển làm thủ kho nên kể chuyện giảm lệch tồn kho, không nên kể chuyện từng đạt giải văn nghệ công ty, dù giải đó vui hơn.

Đọc lại mô tả công việc và gạch dưới ba việc chính của vị trí. Với mỗi việc, tìm trong quá khứ một lần bạn đã làm việc tương tự và để lại kết quả. Ba câu chuyện đó là kho thành tích của bạn cho buổi phỏng vấn này. Đi phỏng vấn chỗ khác thì chọn lại, không dùng một câu chuyện cho mọi nơi.

Ưu tiên việc mới. Thành tích hai năm gần đây đáng kể hơn thành tích năm năm trước, vì người hỏi muốn biết bạn bây giờ làm được gì. Ưu tiên việc có phần của bạn rõ ràng. Một dự án lớn mà bạn chỉ tham gia một góc nhỏ khó kể hơn một việc nhỏ do bạn làm từ đầu tới cuối.

Cuối cùng, chọn ít nhất một câu chuyện có khó khăn. Thành tích mà mọi thứ đều suôn sẻ nghe giống may mắn. Thành tích có một lần vấp, một chỗ phải xoay xở, cho người nghe thấy cách bạn làm việc khi mọi thứ không thuận, và đó mới là điều họ thật sự muốn biết.

Tìm con số khi tưởng việc mình không đo được

Nhiều người nói "việc em không có số liệu". Gần như việc nào cũng có, chỉ là chưa ai đếm. Bảng dưới gợi ý loại con số theo từng kiểu công việc; số trong ví dụ là giả định để minh hoạ.

Kiểu công việcLoại con số tìm đượcVí dụ câu nói
Hành chính, văn phòngKhối lượng, thời gian xử lý, số lần sai sót"Mỗi tháng em xử lý khoảng hai trăm bộ hồ sơ, thời gian trả hồ sơ giảm từ ba ngày xuống một ngày rưỡi."
Bán hàng, chăm sóc kháchTỷ lệ khách quay lại, số khách giới thiệu, thời gian phản hồi"Khoảng một phần ba khách mới của em đến từ khách cũ giới thiệu."
Kho, sản xuấtTỷ lệ lệch kho, hàng lỗi, thời gian chờ"Từ khi em sắp lại kệ, thời gian lấy hàng cho một đơn giảm gần một nửa."
Kế toánNgày chốt sổ, số lỗi phát hiện, công nợ quá hạn"Công nợ quá hạn trên chín mươi ngày giảm còn khoảng một phần tư so với lúc em nhận."
Giáo dục, đào tạoSố người hướng dẫn, thời gian người mới tự làm"Em hướng dẫn sáu bạn mới, các bạn tự làm ca được sau khoảng hai tuần."
Dịch vụ, nhà hàngSố bàn phụ trách, lượt phàn nàn, ca cao điểm"Giờ cao điểm em phụ trách tám bàn, tháng đó khu em không có phàn nàn nào về thời gian chờ."

Khi không có số chính xác, nói số ước lượng và nói rõ là ước lượng: "khoảng", "gần", "chừng". Đừng bịa số tròn đẹp. Người phỏng vấn hay hỏi "con số đó em lấy ở đâu", và câu trả lời "em đếm lại từ sổ giao ca" đáng tin hơn mọi con số đẹp.

Dẫn lời người khác nhận xét cho tự nhiên

Dẫn lời cụ thể, không dẫn lời khen chung. Câu "sếp cũ khen em chăm chỉ" yếu, vì ai cũng nói được. Câu "chị trưởng phòng giao em hướng dẫn hai bạn mới vào vì thấy em ghi quy trình rõ" mạnh hơn, vì nó kể một hành động của người khác dựa trên việc bạn làm.

Hành động của người khác mạnh hơn lời nói của họ. Được giao thêm việc, được giữ lại khi cắt giảm, được mời quay lại làm mùa sau, khách hàng yêu cầu đúng bạn phụ trách: đây là những lời nhận xét bằng việc. Kể những chuyện này không cần thêm chữ khen nào.

Dẫn lời phản hồi có cả góp ý. Một lời nhận xét có hai vế nghe thật hơn. "Anh quản lý nói em xử lý số liệu chắc tay, nhưng nên báo sớm hơn khi thấy trễ hạn. Từ đó em báo trước hai ngày." Câu này vừa có lời khen, vừa có góp ý, vừa cho thấy bạn sửa.

Đừng nêu tên người thật nếu không cần. Nói "chị trưởng phòng cũ", "khách hàng lâu năm" là đủ. Nêu tên người hay tên công ty khác vừa không cần thiết vừa có thể làm người nghe ngại về chuyện bạn giữ thông tin.

Khung kể một thành tích trong chín mươi giây

Chín mươi giây là độ dài vừa để người nghe theo kịp mà không sốt ruột. Khung dưới gồm năm nhịp, mỗi nhịp một hai câu.

  1. Bối cảnh (một câu). Lúc đó bạn làm gì, ở đâu, chuyện gì đang không ổn. "Lúc em nhận kho, cuối tháng nào kiểm kê cũng lệch vài chục mã."
  2. Việc bạn quyết định làm (hai câu). Nói rõ phần bạn đề xuất hay tự làm. "Em ghi lại một tuần xem lệch ở đâu, thấy chủ yếu do hàng xuất nhiều nằm ở kệ trong cùng. Em xin anh quản lý cho sắp lại theo tần suất xuất."
  3. Khó khăn (một câu). "Tuần đầu đổi kệ, anh em quen chỗ cũ nên lấy nhầm nhiều hơn."
  4. Kết quả (một câu, có số). "Sau hai tháng, kiểm kê cuối tháng chỉ còn lệch vài mã, thời gian soạn một đơn giảm đáng kể."
  5. Điều kiện hoặc bài học (một câu). "Việc này làm được vì anh quản lý cho em thử một khu trước, nếu đổi cả kho cùng lúc chắc sẽ rối."

Nhịp cuối là chỗ khiêm tốn tự nhiên nhất: bạn ghi công cho điều kiện, rút ra bài học, mà không hề làm nhỏ phần việc của mình ở bốn nhịp trước.

Trước và sau khi sửa: ba câu thành tích ở ba nghề

Ba ví dụ dưới đều là người có việc tốt để kể nhưng lúc đầu kể theo kiểu khoe hoặc kiểu tự hạ. Bản sửa giữ nguyên sự thật, chỉ đổi cách đặt câu.

NghềCâu ban đầuCâu đã sửa
Lễ tân khách sạn"Em được khách khen nhiều lắm, ai cũng quý em." (khoe chung, không kiểm được)"Trong sổ góp ý của khách, ca em trực tháng nào cũng có vài lời nhắc tên. Quản lý giao em kèm hai bạn lễ tân mới vì lý do đó."
Kế toán công nợ"Em cũng chỉ đi đòi nợ thôi, không có gì đặc biệt." (tự hạ, bỏ mất kết quả)"Em phụ trách khoảng bốn mươi khách hàng sỉ. Em lập lịch nhắc nợ theo ngày chốt của từng khách, sau nửa năm nợ quá hạn giảm còn chừng một nửa."
Kỹ thuật viên bảo trì"Máy hỏng là em sửa được hết, xưởng không ai bằng em." (so sánh, tuyệt đối hoá)"Em lập sổ theo dõi các lần hỏng của dây chuyền đóng gói, thấy một bộ phận hay hỏng theo chu kỳ nên đề xuất thay sớm. Từ đó dây chuyền ít phải dừng giữa ca."

Để ý cả ba câu sửa đều dài hơn câu gốc, nhưng không có tính từ tự khen nào. Độ dài đến từ dữ kiện. Đó là dấu hiệu bạn đang kể đúng: thêm thông tin, bớt tính từ. Khi luyện, nếu thấy câu mình ngắn và nhiều tính từ, đó là lúc cần quay lại tìm việc cụ thể và con số.

Những lỗi làm thành tích nghe như khoe hoặc như bịa

Kể thành tích là chỗ người phỏng vấn nghe kỹ nhất, nên cũng là chỗ dễ mất điểm nhất. Tránh mấy lỗi sau:

  • Dồn quá nhiều thành tích vào một câu trả lời. Kể một việc cho kỹ tốt hơn liệt kê năm việc. Người nghe nhớ được một câu chuyện, không nhớ được một danh sách.
  • Dùng "chúng em" cho mọi thứ rồi bất ngờ nhận hết. Nếu là việc nhóm, tách phần mình từ đầu. Nói "chúng em" xong lại bảo "nhờ em đề xuất" nghe như giành công.
  • Số liệu quá đẹp, không có bối cảnh. "Tăng gấp đôi" mà không nói từ mức nào, trong bao lâu, dễ làm người hỏi nghi. Nói kèm điểm xuất phát.
  • Kể thành tích không liên quan tới vị trí. Thành tích hay nhưng lệch nghề chỉ nên nhắc một câu khi được hỏi về sở thích, không dùng cho câu hỏi chính.
  • Kết bằng câu tự hạ. Kể xong rồi thêm "nhưng chắc cũng bình thường thôi ạ" là xoá luôn câu chuyện. Kết bằng điều kiện hoặc bài học, rồi dừng.
  • Không chuẩn bị cho câu hỏi tiếp theo. Thành tích nào cũng sẽ bị hỏi "vậy lúc đó khó nhất là gì" hoặc "nếu làm lại em làm khác gì". Chuẩn bị sẵn hai câu này.

Nếu thành tích có dính tới thông tin nội bộ của chỗ làm cũ như doanh thu, giá vốn, tên khách hàng, hãy nói bằng tỷ lệ hoặc mô tả chung. Giữ kín thông tin chỗ cũ cũng là một cách cho người phỏng vấn thấy bạn đáng tin.

Câu hỏi thường gặp

Nếu chưa từng có thành tích gì lớn thì kể gì khi bị hỏi?

Thành tích không cần lớn, chỉ cần có thay đổi do bạn tạo ra. Một lần sửa được lỗi lặp lại, một lần giữ được khách định bỏ, một lần hướng dẫn người mới. Kể việc nhỏ cho kỹ, có bối cảnh và kết quả, vẫn thuyết phục.

Có nên mang theo giấy khen, chứng nhận để chứng minh thành tích không?

Có thể mang theo trong bìa hồ sơ, nhưng chỉ đưa ra khi người phỏng vấn hỏi hoặc khi thật sự liên quan. Khi kể, nói về việc đã làm để được khen, đừng chỉ nói về tờ giấy khen.

Con số trong thành tích có cần chính xác tuyệt đối không?

Không cần chính xác tới từng đơn vị, nhưng phải trung thực. Nói "khoảng", "gần" khi là ước lượng, và biết mình lấy con số từ đâu. Bịa số là rủi ro lớn, vì người hỏi có thể kiểm qua người tham chiếu.

Kể thành tích của nhóm có bị coi là giành công không?

Không, nếu bạn nói rõ đó là kết quả của nhóm và tách phần việc của mình ra. Câu như "nhóm năm người đạt kết quả này, phần em phụ trách là…" vừa trung thực vừa rõ năng lực.

Người phỏng vấn hỏi "thành tích em tự hào nhất", có nên chọn chuyện ngoài công việc?

Nên ưu tiên chuyện trong công việc hoặc học tập gần với vị trí. Chuyện ngoài công việc chỉ hợp khi nó cho thấy một năng lực mà vị trí cần, như kiên trì, tổ chức, chịu trách nhiệm, và bạn nói rõ mối liên hệ đó.

Kể thành tích bao lâu thì vừa?

Khoảng một phút rưỡi cho một câu chuyện là vừa. Ngắn quá thì thiếu bối cảnh, dài quá người nghe mất tập trung. Nếu người hỏi muốn nghe thêm, họ sẽ hỏi tiếp, và đó là dấu hiệu tốt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138