Phỏng vấn kế toán thuế, người hỏi thường không đòi bạn đọc thuộc điều luật mà muốn nghe bạn xử lý tình huống theo trình tự: phát hiện sai ở đâu, kiểm lại bằng nguồn nào, báo ai, sửa theo hướng nào và ghi nhận ra sao. Câu trả lời tốt nói đúng phần mình đã làm, chỗ nào chưa chắc thì nói sẽ tra quy định hiện hành hoặc hỏi người phụ trách, thay vì đoán.
Bài này gom các nhóm câu hỏi hay gặp khi tuyển kế toán thuế ở doanh nghiệp vừa và nhỏ: giới thiệu mảng thuế đã làm, tình huống hoá đơn sai, quyết toán cuối năm, hạn nộp bị dồn, làm việc với cơ quan thuế, và câu hỏi về đạo đức nghề. Phần nghiệp vụ chỉ ở mức đủ để trả lời; quy định về thuế và hoá đơn thay đổi thường xuyên, nên trước buổi phỏng vấn bạn cần đọc lại văn bản đang có hiệu lực.
Người tuyển kế toán thuế đang tìm điều gì
Một doanh nghiệp tuyển kế toán thuế thường vì từng có chuyện: nộp chậm bị phạt, hoá đơn đầu vào bị loại, quyết toán phải giải trình nhiều lần, hoặc người cũ nghỉ để lại một mớ chưa ai hiểu. Người phỏng vấn mang nỗi lo đó vào phòng. Họ tìm người giữ được hạn, biết kiểm hoá đơn trước khi đưa vào sổ, và biết lúc nào phải dừng lại hỏi.
Vì vậy họ thích nghe động từ hơn danh từ. "Em nắm vững luật thuế" không thuyết phục bằng "mỗi tháng em đối chiếu bảng kê hoá đơn đầu vào với dữ liệu tra cứu trên hệ thống của cơ quan thuế trước khi kê khai". Câu sau mô tả một việc có thể kiểm, và người hỏi có thể đào thêm bằng câu "nếu không khớp thì em làm gì".
Họ cũng nghe xem bạn có biết ranh giới của mình hay không. Kế toán thuế trẻ hay mắc lỗi tỏ ra cái gì cũng biết, rồi bị hỏi một câu khó và đoán bừa. Một câu "chỗ này em chưa gặp, em sẽ tra văn bản hiện hành và hỏi kế toán trưởng trước khi xử lý" đặt đúng lúc là dấu hiệu của người đáng tin. Khiêm tốn ở nghề thuế là biết chỗ phải kiểm, không phải giả vờ không biết gì.
Các nhóm câu hỏi hay gặp và điều người hỏi đang kiểm
Bạn không cần thuộc câu trả lời cho từng câu, chỉ cần biết mỗi nhóm đang thử điều gì để trả lời đúng trọng tâm.
| Nhóm câu hỏi | Ví dụ câu hỏi | Người hỏi đang kiểm |
|---|---|---|
| Mảng thuế đã làm | "Em đã tự lập những loại tờ khai nào?" | Mức độ tự làm thật, không phải làm cùng |
| Hoá đơn sai | "Phát hiện hoá đơn đã xuất ghi sai mã số thuế người mua thì em làm gì?" | Trình tự xử lý, biết tra quy định |
| Hoá đơn đầu vào | "Nhận hoá đơn của nhà cung cấp có dấu hiệu bất thường thì sao?" | Thói quen kiểm trước khi hạch toán |
| Quyết toán | "Em kể lại các bước chuẩn bị quyết toán năm em đã tham gia." | Hiểu luồng việc, đúng phần mình |
| Hạn nộp | "Ba việc cùng đến hạn một ngày thì em sắp xếp thế nào?" | Kế hoạch và sự chủ động báo trước |
| Đạo đức nghề | "Sếp bảo đưa một khoản chi không có chứng từ hợp lệ vào chi phí thì sao?" | Dám nói "không" một cách lịch sự |
Khi đã biết người hỏi đang kiểm gì, câu trả lời của bạn tự khắc ngắn lại và trúng hơn.
Câu mẫu khi bị hỏi về hoá đơn đã xuất có sai sót
Đây là câu tình huống gần như chắc có trong mọi buổi phỏng vấn kế toán thuế. Người hỏi không chờ bạn nêu đúng tên mẫu biểu, mà chờ bạn trả lời theo trình tự và có ý thức về quy định. Một trình tự đủ dùng: xác định loại sai sót, kiểm xem hoá đơn đã gửi người mua và đã kê khai chưa, báo người phụ trách và liên hệ người mua, xử lý theo hình thức điều chỉnh hoặc thay thế đúng quy định hiện hành, rồi lưu hồ sơ đầy đủ.
Câu mẫu cho người đã làm: "Ở công ty cũ, có lần em xuất hoá đơn ghi sai địa chỉ người mua. Em kiểm lại thì thấy chỉ sai địa chỉ, mã số thuế và số tiền đúng. Em báo chị kế toán trưởng, liên hệ người mua để thống nhất, rồi xử lý theo hướng dẫn của quy định về hoá đơn điện tử áp dụng lúc đó và lưu lại trao đổi với người mua. Với sai sót về số tiền hay mã số thuế thì cách xử lý khác, em sẽ tra lại văn bản hiện hành trước khi làm, vì quy định này có thay đổi qua các năm."
Câu mẫu cho người mới: "Em chưa trực tiếp xử lý hoá đơn sai, nhưng em biết đầu tiên phải xác định sai ở nội dung nào và hoá đơn đã kê khai chưa, vì cách xử lý phụ thuộc vào đó. Em sẽ báo người phụ trách, đối chiếu với quy định hiện hành về hoá đơn điện tử, và không tự huỷ hay xuất lại khi chưa chắc." Câu này không giả vờ có kinh nghiệm, nhưng cho thấy bạn biết đâu là chỗ nguy hiểm.
Kể quá trình quyết toán đã tham gia theo năm bước
Khi được hỏi về quyết toán năm, đừng kể chung chung là "em làm quyết toán". Đi theo các bước dưới đây và nói rõ bước nào bạn làm chính, bước nào làm cùng.
- Rà số liệu cả năm. Đối chiếu tổng doanh thu, chi phí trên sổ với tổng các tờ khai tháng hoặc quý đã nộp, ghi lại chỗ lệch.
- Rà chi phí. Lọc các khoản chi thiếu chứng từ, chi vượt mức, chi không liên quan hoạt động kinh doanh để xác định phần cần loại khi tính thuế.
- Rà thuế thu nhập cá nhân. Đối chiếu danh sách người lao động, thu nhập, giảm trừ và ủy quyền quyết toán thay.
- Lập hồ sơ và kiểm chéo. Lập tờ khai quyết toán, đối chiếu với báo cáo tài chính, nhờ người thứ hai kiểm trước khi nộp.
- Lưu và giải trình. Sắp hồ sơ để khi cơ quan thuế yêu cầu giải trình thì tìm ra trong thời gian ngắn.
Câu mẫu: "Năm vừa rồi em làm chính bước một và ba, tức là đối chiếu doanh thu chi phí với tờ khai quý và rà thuế thu nhập cá nhân cho khoảng [số] người. Bước rà chi phí và lập tờ khai quyết toán doanh nghiệp do anh kế toán trưởng làm, em hỗ trợ lập danh sách khoản chi cần xem lại." Cách kể này thật, rõ, và người hỏi biết ngay bạn cần được kèm ở phần nào.
Khi hạn nộp dồn vào một ngày
Đừng trả lời bằng "em sẽ làm thêm giờ". Câu đó không sai, nhưng người hỏi muốn nghe kế hoạch chứ không phải sự hy sinh. Kế toán thuế giỏi ít khi để mọi thứ dồn đến ngày cuối.
Kể cách lập lịch hạn từ đầu kỳ. Câu mẫu: "Em có một bảng hạn nộp cả năm, đầu mỗi tháng em đánh dấu những việc đến hạn và lùi hạn nội bộ của mình trước ba đến năm ngày. Chứng từ còn thiếu em đòi từ tuần thứ hai, không đợi đến tuần cuối."
Nói rõ khi nào sẽ báo cấp trên. Câu mẫu: "Nếu đến hạn nội bộ mà vẫn thiếu chứng từ của một phòng, em báo kế toán trưởng ngay để quyết định nộp theo số đang có rồi điều chỉnh sau hay chờ thêm, chứ em không tự quyết." Câu này cho thấy bạn biết ranh giới quyền hạn.
Thừa nhận nếu từng trễ. Nếu từng nộp chậm, nói ngắn gọn vì sao và điều đã thay đổi trong cách làm sau đó. Người tuyển quý người học từ một lần trễ hơn người khẳng định chưa bao giờ trễ.
Câu hỏi đạo đức nghề: khi được bảo làm điều không đúng
Câu "nếu giám đốc yêu cầu đưa khoản chi không hợp lệ vào chi phí thì em làm gì" thường được hỏi để xem bạn có biết giữ nguyên tắc mà không gây căng thẳng hay không. Hai kiểu trả lời đều hỏng: "em làm theo sếp" và "em từ chối thẳng". Câu đầu cho thấy bạn sẽ ký vào rủi ro của người khác, câu sau khiến người hỏi lo bạn khó làm việc.
Câu mẫu: "Em sẽ giải thích với anh chị rằng khoản này thiếu chứng từ hợp lệ nên nếu đưa vào chi phí thì khi quyết toán có thể bị loại và bị phạt, và em đề xuất cách làm khác như bổ sung chứng từ nếu khoản chi có thật. Nếu anh chị vẫn muốn đưa vào, em xin ý kiến bằng văn bản của người có thẩm quyền và báo kế toán trưởng, vì trách nhiệm ký sổ không thuộc riêng em."
Không cần nói về mức phạt cụ thể hay dẫn điều khoản; chỉ cần cho thấy bạn hiểu hậu quả và biết đi đúng kênh. Nếu muốn nói về trách nhiệm pháp lý của người làm kế toán, hãy nói ở mức nguyên lý và nói rằng mình sẽ tra Luật Kế toán, Luật Quản lý thuế hiện hành. Khi gặp tình huống thật phức tạp sau này, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi quyết định.
Danh sách chuẩn bị trước buổi phỏng vấn kế toán thuế
Một tối trước buổi phỏng vấn là đủ cho danh sách này nếu bạn đã làm nghề; người mới cần hai ba tối.
- Đọc lại các thay đổi gần đây về thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và hoá đơn điện tử từ nguồn chính thống.
- Viết ra các loại tờ khai bạn đã tự lập, loại đã lập cùng người khác, loại chưa lập; không trộn ba nhóm này khi trả lời.
- Chuẩn bị một tình huống hoá đơn sai và một tình huống chứng từ đầu vào bất thường mình từng gặp, kể theo trình tự.
- Chuẩn bị câu trả lời về quyết toán theo năm bước, đánh dấu bước nào mình làm chính.
- Chuẩn bị một câu hỏi ngược cho người phỏng vấn, ví dụ công ty đang dùng cách nào để kiểm hoá đơn đầu vào.
- Không mang theo hay kể chi tiết số liệu nội bộ của công ty cũ.
Câu hỏi thường gặp
Phỏng vấn kế toán thuế có bị kiểm tra kiến thức luật không?
Thường có vài câu kiểm tra hiểu biết về thuế giá trị gia tăng, thu nhập doanh nghiệp, thu nhập cá nhân và hoá đơn. Người hỏi muốn thấy bạn hiểu nguyên tắc và biết tra quy định hiện hành, không đòi đọc thuộc số hiệu văn bản. Trả lời sai tự tin còn tệ hơn nói sẽ tra lại.
Chưa từng tự làm quyết toán năm thì trả lời thế nào?
Nói thật là đã tham gia những bước nào, ví dụ đối chiếu doanh thu với tờ khai quý hoặc rà thuế thu nhập cá nhân. Kể rõ phần mình làm và phần người khác làm. Thêm một câu về việc bạn đang tự học phần còn thiếu và mong được kèm một kỳ.
Có nên nói về lần bị phạt nộp chậm ở công ty cũ không?
Nếu được hỏi về sai sót thì có thể kể, ngắn gọn và không đổ lỗi. Nói rõ nguyên nhân, phần trách nhiệm của bạn, và thay đổi trong cách làm sau đó như lập lịch hạn nội bộ sớm hơn. Không cần kể số tiền phạt hay chi tiết nội bộ.
Người phỏng vấn hỏi một quy định mình không nhớ thì sao?
Nói thẳng là chưa nhớ chính xác và giải thích nguyên tắc chung mà bạn hiểu. Sau đó nói cách bạn kiểm: tra văn bản hiện hành, hỏi người phụ trách, xem hướng dẫn của cơ quan thuế. Câu trả lời này cho thấy thói quen an toàn của bạn trong công việc thật.
Câu hỏi về đạo đức nghề có câu trả lời đúng duy nhất không?
Không có một câu đúng duy nhất, nhưng có hướng đúng: giữ nguyên tắc, giải thích hậu quả, đề xuất cách làm hợp lệ và đi đúng kênh báo cáo. Tránh cả kiểu chiều theo mọi yêu cầu lẫn kiểu từ chối cứng không giải thích gì.
Có nên hỏi lại người phỏng vấn về tình hình thuế của công ty không?
Có thể hỏi nhẹ nhàng về cách công ty đang tổ chức việc kê khai, kiểm hoá đơn đầu vào hay lịch quyết toán. Câu hỏi này cho thấy bạn quan tâm việc thật. Tránh hỏi kiểu dò xét xem công ty có từng bị phạt hay đang có vướng mắc gì.