Phỏng vấn kế toán kho, người hỏi tập trung vào số liệu nhập xuất tồn và cách bạn xử lý khi kiểm kê lệch; phỏng vấn kế toán công nợ, họ tập trung vào đối chiếu và cách đòi tiền mà không mất khách. Cả hai vị trí đều cần một câu trả lời có trình tự: kiểm ở đâu, so với nguồn nào, báo ai, và ghi nhận thế nào.
Hai vị trí hay được tuyển chung hoặc ghép làm một ở doanh nghiệp nhỏ, nên bài này đi cả hai: câu giới thiệu phần việc, các câu hỏi nghiệp vụ thường gặp kèm câu trả lời mẫu, tình huống kiểm kê lệch, tình huống khách chậm trả, và những chỗ ứng viên hay nói hớ. Phần nghiệp vụ dừng ở mức đủ trả lời; cách hạch toán chi tiết theo chế độ kế toán doanh nghiệp đang áp dụng thì bạn nên ôn lại từ văn bản hiện hành.
Giới thiệu phần việc kho, công nợ sao cho người hỏi thấy quy mô
Câu "em làm kế toán kho" chưa nói được bao nhiêu, vì kho của một cửa hàng vật liệu nhỏ và kho của một nhà máy có vài nghìn mã hàng là hai thế giới. Người hỏi cần nghe ba thông tin: kho chứa loại hàng gì, khoảng bao nhiêu mã, và bạn chịu trách nhiệm đến đâu trong luồng nhập xuất. Với công nợ, cần nghe là phải thu hay phải trả, khoảng bao nhiêu khách hoặc nhà cung cấp, và chu kỳ đối chiếu.
Câu mẫu kế toán kho: "Em phụ trách kế toán kho cho một công ty phân phối hàng tiêu dùng, kho có khoảng [số] mã hàng. Mỗi ngày em nhận phiếu nhập xuất từ thủ kho, kiểm khớp với đơn hàng rồi mới ghi sổ. Cuối tháng em cùng thủ kho kiểm kê theo nhóm hàng luân phiên, cuối quý kiểm toàn bộ."
Câu mẫu kế toán công nợ: "Em theo dõi công nợ phải thu của khoảng [số] khách hàng là đại lý. Đầu mỗi tháng em gửi biên bản đối chiếu, mỗi tuần em cập nhật bảng tuổi nợ và gửi danh sách khoản sắp đến hạn cho bộ phận kinh doanh." Hai câu này không có tính từ nào, nhưng người hỏi biết ngay bạn đã đứng ở đâu và làm việc với ai.
Câu hỏi nghiệp vụ hay gặp và hướng trả lời
Đây không phải đáp án thi, mà là hướng trả lời ở mức người phỏng vấn mong đợi. Phần định nghĩa nói ngắn, phần kinh nghiệm thực tế nói dài hơn.
| Câu hỏi | Hướng trả lời |
|---|---|
| "Công ty cũ tính giá xuất kho theo phương pháp nào?" | Nêu phương pháp đã dùng (bình quân gia quyền, nhập trước xuất trước…), lý do công ty chọn nếu biết, và một lưu ý khi áp dụng như phải nhất quán cả năm |
| "Kiểm kê lệch thì em xử lý thế nào?" | Trình tự: kiểm lại chứng từ, tìm nguyên nhân, lập biên bản, báo cấp trên quyết định, ghi nhận theo quyết định |
| "Hàng đã xuất mà chưa có hoá đơn mua vào thì sao?" | Nói về theo dõi hàng về chưa có hoá đơn, đòi chứng từ, không để treo lâu |
| "Em đối chiếu công nợ bao lâu một lần?" | Nêu chu kỳ thực tế, cách gửi xác nhận và xử lý khi khách không phản hồi |
| "Khách chậm trả quá hạn thì em làm gì?" | Các mức nhắc từ nhẹ đến chặt, phối hợp với kinh doanh, báo cấp trên khi vượt ngưỡng |
| "Bảng tuổi nợ là gì, em dùng nó thế nào?" | Giải thích ngắn, kể cách đã dùng để ưu tiên khoản cần nhắc |
Khi trả lời phương pháp tính giá, nếu không nhớ chắc ưu nhược điểm, nói điều mình đã làm thực tế và cách mình kiểm cho đúng, đừng đọc định nghĩa sách vở sai.
Tình huống kiểm kê lệch: trả lời theo năm bước
Câu hỏi "kiểm kê thấy thiếu hàng so với sổ thì em làm gì" có mặt ở gần như mọi buổi phỏng vấn kế toán kho. Đáp án mà người hỏi thích nghe đi theo trình tự:
- Đếm lại ngay mã hàng bị lệch cùng thủ kho, kiểm xem có nhầm vị trí, nhầm quy cách, nhầm đơn vị tính không.
- Rà chứng từ nhập xuất của mã đó trong kỳ: phiếu chưa ghi sổ, phiếu ghi trùng, hàng xuất mượn chưa làm phiếu, hàng trả lại chưa nhập.
- Nếu vẫn lệch, lập biên bản kiểm kê có chữ ký các bên, ghi rõ số lệch và nguyên nhân đã loại trừ.
- Báo kế toán trưởng hoặc người phụ trách để quyết định hướng xử lý; không tự điều chỉnh sổ cho khớp.
- Ghi nhận theo quyết định đã có và đề xuất thay đổi quy trình để tránh lặp lại, ví dụ kiểm kê luân phiên nhóm hàng hay hụt.
Câu mẫu gắn kinh nghiệm: "Có lần kiểm kê cuối quý thiếu một số thùng hàng. Em và thủ kho đếm lại, rồi rà phiếu thì thấy một lô xuất cho cửa hàng mới chưa làm phiếu vì giao gấp. Sau lần đó em đề xuất mọi lần giao gấp phải có phiếu tạm ký ngay tại cửa kho, và chị kế toán trưởng đồng ý áp dụng." Câu này cho thấy bạn tìm nguyên nhân trước khi kết luận ai làm mất, một điều rất quan trọng với thủ kho và đồng nghiệp.
Tình huống khách chậm trả: đòi tiền mà vẫn giữ quan hệ
Người phỏng vấn kế toán công nợ muốn biết bạn có đủ cứng để giữ tiền cho công ty, và đủ mềm để không làm hỏng quan hệ mà bên kinh doanh đã xây. Câu trả lời tốt chia việc nhắc nợ thành các mức: nhắc trước hạn, nhắc đúng hạn, nhắc quá hạn kèm đối chiếu, chuyển cấp trên khi vượt ngưỡng công ty đặt ra.
Câu mẫu: "Với khoản sắp đến hạn em gửi nhắc nhẹ kèm số tiền và số hoá đơn để khách tiện chuyển. Quá hạn vài ngày em gọi kế toán bên khách hỏi có vướng chứng từ gì không, vì nhiều khi họ chậm do thiếu hoá đơn hay biên bản. Quá ngưỡng công ty quy định thì em báo trưởng phòng và nhân viên kinh doanh phụ trách để bàn cách xử lý, chứ em không tự dọa ngừng giao hàng."
Câu cuối quan trọng: kế toán công nợ không có quyền quyết định ngừng giao hàng hay tính lãi chậm trả, và người hỏi muốn thấy bạn biết điều đó. Nếu bạn từng thu hồi được một khoản khó, kể bằng việc làm cụ thể, không kể bằng thành tích lớn. Không kể tên khách, không nêu số tiền thật của công ty cũ.
Điểm mạnh điểm yếu phù hợp với vị trí kho, công nợ
Điểm mạnh nên kể: kỷ luật đối chiếu. Câu mẫu: "Em giữ lịch đối chiếu cố định, kho mỗi cuối tháng, công nợ mỗi đầu tháng, kể cả tháng nhiều việc." Người tuyển hai vị trí này quý sự đều đặn hơn sự nhanh nhẹn.
Điểm mạnh nên kể: phối hợp được với người ngoài phòng kế toán. Thủ kho, tài xế, nhân viên kinh doanh, kế toán bên khách hàng là những người bạn làm việc hằng ngày. Một ví dụ về việc bạn giải quyết lệch số mà không đổ lỗi cho ai là điểm cộng rõ.
Điểm yếu thật hay gặp: ngại gọi điện đòi nợ. Nếu đúng là bạn ngại, hãy nói kèm cách bù: "Em hay ngại gọi điện, nên em chuẩn bị sẵn nội dung cần nói và gửi tin nhắn đối chiếu trước để cuộc gọi chỉ còn là xác nhận."
Điểm yếu thật hay gặp: chưa làm kho sản xuất. Người chỉ làm kho thương mại nên nói rõ mình chưa làm tính giá thành và kho nguyên vật liệu, nhưng hiểu luồng nhập xuất và đã đọc trước phần này. Thẳng thắn như vậy tốt hơn để người hỏi tự phát hiện.
Bài làm thử tại chỗ: chậm mà đúng tốt hơn nhanh mà sai
Nhiều doanh nghiệp tuyển kế toán kho hoặc công nợ cho ứng viên làm một bài thử ngắn ngay trong buổi phỏng vấn: tính giá xuất kho cho vài lần nhập xuất, đối chiếu hai danh sách công nợ để tìm khoản lệch, hoặc lập một bảng tuổi nợ từ dữ liệu giả định. Bài thử thường không khó, người ra đề muốn xem cách bạn làm hơn là kết quả cuối.
Điều họ để ý đầu tiên là bạn có đọc kỹ đề và hỏi lại chỗ chưa rõ hay không. Một câu hỏi như "Anh chị cho em hỏi đơn vị tính ở lần nhập thứ hai là thùng hay cái ạ?" không làm bạn trông kém, mà cho thấy đúng thói quen người giữ kho cần có. Điều thứ hai là bạn có tự kiểm kết quả không: cộng lại tổng nhập trừ tổng xuất xem có ra đúng tồn, so tổng hai danh sách trước khi dò từng dòng.
Nếu hết giờ mà chưa xong, đừng vội điền đại cho đủ. Nói rõ phần nào đã xong và đã kiểm, phần nào còn dở và bạn định làm tiếp theo cách nào. Câu mẫu: "Em đã đối chiếu xong phần khách hàng nhóm một và tìm được hai khoản lệch, phần nhóm hai em mới dò được một nửa; nếu có thêm thời gian em sẽ lọc theo số hoá đơn trước để dò nhanh hơn." Người chấm thường đánh giá cao sự trung thực này hơn một bài nộp đủ mà sai.
Những câu hay nói hớ và cách sửa
Phần lớn câu hớ ở vị trí kho, công nợ đến từ việc đổ lỗi hoặc tự nhận quyền mình không có.
| Nói hớ | Vì sao | Sửa thành |
|---|---|---|
| "Thiếu hàng là do thủ kho làm mất." | Kết luận trước khi kiểm, đổ lỗi | "Em kiểm chứng từ trước, có kết quả mới báo lên." |
| "Em điều chỉnh sổ cho khớp với thực tế." | Tự sửa sổ khi chưa có quyết định | "Em lập biên bản và chờ người có thẩm quyền quyết định." |
| "Khách nợ lâu thì em dọa không giao hàng." | Tự nhận quyền của bộ phận khác | "Em báo kinh doanh và trưởng phòng để cùng quyết." |
| "Em chỉ ghi lại số thủ kho đưa." | Tự hạ vai trò, bỏ trách nhiệm kiểm | "Em kiểm phiếu với đơn hàng rồi mới ghi sổ." |
| "Công ty cũ hay lệch kho lắm." | Kể xấu nơi cũ | "Kho cũ nhiều mã nên em học được cách kiểm luân phiên." |
Câu hỏi thường gặp
Phỏng vấn kế toán kho có bị kiểm tra tính giá xuất kho không?
Thường có, ở mức hỏi bạn đã dùng phương pháp nào và áp dụng ra sao. Có nơi cho một bài tính nhỏ với vài lần nhập xuất. Hãy ôn lại phương pháp bình quân gia quyền và nhập trước xuất trước, làm thử vài ví dụ giả định trước buổi phỏng vấn.
Chưa từng làm kế toán kho nhưng đã làm thủ kho thì có lợi thế không?
Có, vì bạn hiểu luồng hàng thật và lý do lệch kho thường gặp. Khi giới thiệu, hãy nói rõ bạn đã làm thủ kho và đang học phần ghi sổ, tính giá. Đừng nói như thể hai việc là một, người hỏi sẽ kiểm phần sổ sách.
Kế toán công nợ có phải là người đòi nợ không?
Kế toán công nợ theo dõi, đối chiếu và nhắc thanh toán theo quy trình công ty, phối hợp với bộ phận kinh doanh. Việc quyết định ngừng giao hàng, gia hạn hay xử lý pháp lý thuộc cấp có thẩm quyền. Hiểu rõ ranh giới này giúp bạn trả lời đúng.
Có nên kể chuyện kho cũ bị mất hàng không?
Chỉ nên kể nếu được hỏi về tình huống lệch kho, và kể theo hướng bạn đã kiểm, tìm nguyên nhân và đề xuất cải tiến gì. Không nêu tên người, không kết luận ai có lỗi, không nêu số liệu nội bộ. Trọng tâm là cách làm của bạn.
Kế toán kho cần thành thạo bảng tính đến mức nào?
Thường cần lọc, sắp xếp, tổng hợp theo nhóm và đối chiếu hai danh sách. Khi trả lời, hãy kể một việc cụ thể như lập bảng so sánh số kiểm kê với số sổ sách theo mã hàng, thay vì chỉ nói là thành thạo. Người hỏi có thể cho làm thử.
Một người làm cả kho lẫn công nợ thì nên giới thiệu thế nào?
Nêu rõ hai mảng và tỷ trọng thời gian, ví dụ phần lớn là kho, công nợ đối chiếu hằng tháng. Kể một việc ở chỗ hai mảng gặp nhau như đối chiếu hàng nhận với công nợ nhà cung cấp. Điều này cho thấy bạn nhìn được luồng tiền và luồng hàng cùng lúc.