Trong buổi phỏng vấn kỹ thuật viên bảo trì, kể một lần bạn chưa sửa được và đã làm gì sau đó thường thuyết phục hơn kể mười lần sửa thành công. Người tuyển bảo trì biết không ai sửa được mọi thứ; điều họ cần biết là bạn có nhận ra giới hạn kịp lúc, gọi đúng người, ghi lại đủ để lần sau làm tốt hơn, và không làm hỏng thêm vì cố.
Bài này dành cho kỹ thuật viên bảo trì nhà máy, bảo trì tòa nhà và chung cư, bảo trì thiết bị ở khách sạn, bệnh viện, trung tâm thương mại. Có câu mẫu giới thiệu tay nghề, cách kể lần sửa được, cách kể lần chưa sửa được, câu hỏi về bảo trì định kỳ, gọi đột xuất ban đêm, ghi sổ, và học từ người đi trước. Lời lẽ mộc, câu ngắn là được; không cần nói như người làm văn phòng.
Giới thiệu tay nghề bằng việc đã làm, không bằng danh sách
Thợ bảo trì giỏi thường nói về mình rất ngắn: "Em làm bảo trì năm năm, điện nước gì cũng làm." Câu đó khiêm tốn nhưng không giúp người tuyển hình dung. Họ cần biết bạn đã làm với hệ thống nào, ở quy mô nào, việc nào bạn tự làm được từ đầu đến cuối, việc nào bạn làm phụ.
Câu mẫu cho bảo trì tòa nhà: "Em là [tên], làm bảo trì tòa nhà văn phòng [số] năm. Việc hằng ngày của em là điện chiếu sáng, bơm nước, điều hòa cục bộ và sửa chữa nhỏ trong các văn phòng. Hệ thống điều hòa trung tâm và thang máy thì có đơn vị chuyên trách, em phối hợp và kiểm tra theo lịch với họ."
Câu mẫu cho bảo trì nhà máy: "Em làm bảo trì cơ điện ở xưởng [ngành] [số] năm, phụ trách [số] máy [loại]. Em tự làm được thay vòng bi, căn chỉnh băng tải, sửa mạch điều khiển đơn giản; phần lập trình điều khiển em làm cùng kỹ sư. Em quen làm ca và trực đột xuất."
Để ý câu mẫu nào cũng có ranh giới rõ: phần nào tự làm, phần nào phối hợp. Ranh giới đó là sự khiêm tốn có ích, vì người tuyển biết ngay nên giao bạn việc gì và nên kèm bạn ở đâu. Đừng nói "cái gì em cũng sửa được"; câu đó làm người nghe lo hơn là yên tâm.
Kể một lần sửa được: theo đúng thứ tự công việc
Khi được hỏi "kể một lần em sửa một hỏng hóc khó", hãy kể theo thứ tự dưới đây. Câu chuyện có thứ tự làm người nghe thấy bạn làm việc có thứ tự.
- Hiện tượng. "Máy bơm cấp nước tầng mái chạy được vài phút là tự ngắt, cả tòa yếu nước giờ cao điểm buổi sáng."
- Hỏi người thấy đầu tiên. "Em hỏi bảo vệ trực đêm, anh ấy nói từ hôm trước đã nghe tiếng máy kêu khác."
- Kiểm từ dễ đến khó. "Em kiểm nguồn, kiểm rơ le nhiệt trước, rồi đo dòng khi máy chạy, thấy dòng cao hơn bình thường."
- Tìm ra nguyên nhân. "Cuối cùng là cánh bơm bị vướng rác do lưới lọc đầu hút bị rách."
- Sửa và phòng lại. "Em vệ sinh, thay lưới lọc, cho chạy thử một tiếng có người theo dõi. Sau đó em đề xuất thêm việc kiểm lưới lọc vào lịch bảo trì hằng tháng."
Chi tiết "hỏi người thấy đầu tiên" là điểm cộng thường bị bỏ qua. Người bảo trì giỏi biết rằng bảo vệ, công nhân đứng máy, lễ tân là những người nghe thấy, ngửi thấy vấn đề trước họ. Kể điều đó vừa cho thấy cách làm việc, vừa là cách ghi công cho người khác rất tự nhiên.
Kể một lần chưa sửa được: phần quan trọng nhất của buổi phỏng vấn
Nhiều ứng viên ngại câu hỏi "có lần nào em không sửa được không" vì sợ bị đánh giá kém tay nghề. Thật ra đây là câu hỏi để biết bạn có biết dừng không. Trong bảo trì, người cố sửa bằng được những thứ ngoài khả năng có thể làm hỏng thiết bị đắt tiền hoặc gây mất an toàn.
Câu trả lời mẫu: "Có lần điều hòa tổng một tầng báo lỗi bo mạch. Em kiểm nguồn và các đầu nối thì ổn, thử khởi động lại theo hướng dẫn mà vẫn lỗi. Em dừng ở đó vì phần bo mạch không thuộc tay nghề của em và còn trong thời hạn bảo hành của nhà cung cấp. Em báo trưởng bộ phận, gọi đơn vị bảo hành, trong lúc chờ thì mở thêm quạt và báo các phòng bị ảnh hưởng. Khi thợ bảo hành đến, em đi theo xem và ghi lại cách họ xử lý để lần sau biết dấu hiệu sớm."
Câu này có đủ những điều người tuyển muốn nghe: đã thử trong phạm vi của mình, biết dừng đúng lúc, nghĩ đến bảo hành, lo cho người dùng trong lúc chờ, và học từ người sửa được. Không có chữ nào tự hạ kiểu "em kém phần điện tử lắm"; chỉ là một ranh giới được nói rõ ràng.
Bảo trì định kỳ và sổ bảo trì: phần việc thầm lặng nên kể ra
Phần lớn công việc bảo trì tốt là những thứ không ai thấy: máy không hỏng vì được kiểm đúng hẹn. Khi phỏng vấn, đây là phần dễ bị quên kể vì nghe không có gì đặc biệt. Nhưng người tuyển biết chính phần này làm nên khác biệt giữa thợ sửa chữa và người bảo trì.
Hãy kể cụ thể bạn làm bảo trì định kỳ thế nào: theo lịch tuần, tháng, quý; kiểm những gì; ghi vào đâu. Ví dụ: "Ở chỗ cũ, em theo phiếu bảo trì tháng cho từng máy: vệ sinh, tra dầu, siết lại đầu cốt, đo nhiệt độ động cơ. Có hai lần em thấy nhiệt độ một động cơ cao bất thường lúc kiểm định kỳ, báo trước để thay vòng bi vào ngày nghỉ, không phải dừng sản xuất."
Về sổ bảo trì, nói ngắn bạn ghi những gì và vì sao: ngày, hiện tượng, việc đã làm, linh kiện thay, người làm. "Em ghi để người ca sau đọc là hiểu, không phải gọi hỏi em." Một câu như vậy cho thấy bạn nghĩ cho người cùng làm. Nếu chỗ cũ dùng phần mềm quản lý bảo trì, chỉ cần nói bạn quen ghi trên hệ thống, không cần nêu tên phần mềm.
Câu hỏi về trực đêm, gọi đột xuất: nói thật, đừng hứa suông
Bảo trì gần như luôn kèm trực và gọi đột xuất. Người tuyển cần câu trả lời thật để bố trí, không cần lời hứa đẹp.
| Câu hỏi | Câu trả lời mẫu | Điều nên tránh |
|---|---|---|
| Nửa đêm bị gọi vì mất điện tòa nhà, em làm gì? | Em hỏi tình hình qua điện thoại, hướng dẫn bảo vệ kiểm việc an toàn trước, rồi đến trong khoảng thời gian em đã cam kết | Hứa có mặt trong năm phút khi nhà ở xa |
| Em có làm ca đêm được không? | Được, em đã làm ca đêm [số] năm; nếu có tuần nào kẹt việc gia đình em báo trước để đổi ca | Nói được mọi lúc rồi hay xin đổi |
| Đang nghỉ phép mà có sự cố thì sao? | Em sẵn sàng nghe máy để hướng dẫn qua điện thoại; việc cần đến tận nơi thì người trực xử lý theo phân công | Nói sẽ tắt máy hoàn toàn khi nghỉ, hoặc hứa luôn quay về |
| Có chịu được việc nặng, nóng, trên cao? | Em làm được, em có đủ điều kiện sức khoẻ và đã học an toàn làm việc trên cao theo yêu cầu của chỗ cũ | Giấu tình trạng sức khoẻ liên quan đến làm trên cao |
Chế độ trực, làm thêm giờ, làm đêm cụ thể cần đọc kỹ trong hợp đồng và đối chiếu quy định lao động hiện hành. Trong buổi phỏng vấn, hỏi lại công ty bố trí trực ra sao là hoàn toàn bình thường.
Học từ người đi trước: điểm yếu thành câu trả lời có hướng
Điểm yếu của thợ bảo trì thường nằm ở một mảng kỹ thuật chưa vững, hoặc ở thói quen làm việc. Cách nói khiêm tốn mà không tự hạ là ghép điểm yếu với người hoặc cách bạn đang học.
Vài câu mẫu: "Phần điện điều khiển em còn yếu, chủ yếu làm điện động lực. Ở chỗ cũ em hay đi theo anh kỹ sư điện mỗi khi có lỗi điều khiển để học cách đọc sơ đồ." Hoặc: "Em hay sửa xong là đi luôn mà quên báo lại người dùng. Có lần lễ tân không biết điều hòa đã sửa nên gọi thêm đơn vị ngoài. Từ đó em sửa xong là báo ngay một tin ngắn." Hoặc: "Em làm việc tay chân quen rồi nên viết báo cáo còn chậm, em đang tập ghi sổ ngay sau mỗi việc."
Nếu bạn lớn tuổi hơn kỹ sư đang phỏng vấn mình, đừng ngại nhắc rằng bạn sẵn sàng học cách làm mới của họ. Ngược lại, nếu bạn trẻ, nói bạn quý kinh nghiệm của thợ lâu năm. Cả hai đều là khiêm tốn đúng chỗ trong một nghề mà phần lớn tay nghề được truyền từ người sang người.
Nói thế này, đừng nói thế kia khi kể tay nghề bảo trì
Người làm bảo trì hay rơi vào một trong hai cực: nói quá ít đến mức tự hạ, hoặc nói quá nhiều đến mức nghe như khoe. Bảng dưới gợi ý lời nói ở giữa.
| Đừng nói | Nói thế này |
|---|---|
| Em làm bảo trì thôi, việc lặt vặt | Em giữ cho [số] máy và hệ thống nước, điện của xưởng chạy ổn, sửa khi hỏng và kiểm định kỳ |
| Cái gì em cũng sửa được hết | Phần cơ và điện động lực em tự làm được; phần điều khiển em làm cùng kỹ sư |
| Máy đó cũ quá, hỏng là tại máy | Máy đó đã lâu năm nên em kiểm dày hơn, có lịch thay linh kiện hao mòn trước khi hỏng |
| Lần đó em sửa không được là tại thiếu đồ | Lần đó em chưa có đủ dụng cụ đo, em báo để mua và trong lúc chờ thì làm tạm cho máy chạy an toàn |
| Thợ ngoài làm ẩu, em phải làm lại | Đơn vị ngoài làm xong em kiểm lại theo phiếu, chỗ nào chưa đạt em báo để họ sửa |
Hai câu cuối cho thấy một điều người tuyển bảo trì rất để ý: bạn có đổ lỗi cho máy móc, dụng cụ, hay người khác không. Trong nghề này, máy cũ, đồ thiếu, thợ ngoài làm chưa kỹ là chuyện hằng ngày. Người bảo trì đáng tin là người nói về những chuyện đó như điều kiện làm việc cần xoay xở, không như lý do để mình không chịu trách nhiệm. Giọng điệu bình thản đó chính là khiêm tốn đúng nghĩa trong một nghề mà kết quả hiện ra rõ ràng qua việc máy có chạy hay không.
Câu hỏi thường gặp
Không có bằng cấp chính quy có xin được việc bảo trì không?
Nhiều nơi nhận người có tay nghề thực tế và chứng chỉ nghề ngắn hạn, nhất là bảo trì tòa nhà. Khi phỏng vấn, kể rõ việc đã làm, thiết bị đã sửa, thời gian làm. Chứng chỉ an toàn điện hoặc làm việc trên cao theo yêu cầu của nghề là lợi thế, nên hỏi nơi tuyển cần loại nào.
Có nên mang đồ nghề hay ảnh việc đã làm đi phỏng vấn?
Không cần mang đồ nghề trừ khi được dặn. Ảnh trước và sau khi sửa trên điện thoại có thể giúp kể chuyện, với điều kiện không chụp lộ thông tin của chỗ làm cũ hay người khác. Hỏi người phỏng vấn trước khi đưa ra cho họ xem.
Bị hỏi vì sao nghỉ chỗ cũ thì nói sao?
Nói lý do thật theo hướng trung tính như muốn làm hệ thống lớn hơn, gần nhà hơn, hoặc hết dự án. Tránh chê quản lý hay đồng nghiệp cũ, kể cả khi họ có lỗi. Người tuyển sẽ nghĩ sau này bạn cũng kể về họ theo cách đó.
Kỹ thuật viên bảo trì có cần biết dùng máy tính không?
Ngày càng cần, vì nhiều nơi ghi sổ bảo trì và nhận yêu cầu sửa chữa qua máy tính hoặc điện thoại. Nếu bạn chưa quen, nói thật và nói bạn sẵn sàng học. Mức độ cần thường chỉ là nhập phiếu, xem lịch và chụp ảnh báo cáo.
Có nên nói mình sửa được cả đồ ngoài chuyên môn để được nhận?
Chỉ nói những gì bạn làm được thật và làm an toàn. Nói quá rồi được giao việc ngoài sức dễ dẫn tới hỏng thiết bị hoặc tai nạn. Ranh giới tay nghề rõ ràng giúp người tuyển phân việc đúng, và về lâu dài giúp bạn giữ uy tín.
Làm sao trả lời khi được hỏi lần mắc lỗi làm hỏng thiết bị?
Kể ngắn lỗi là gì, thiệt hại ra sao, bạn đã báo và khắc phục thế nào, và bạn thay đổi gì từ đó. Đừng giấu hay đổ cho thiết bị cũ. Người tuyển bảo trì hiểu rằng ai làm lâu cũng có lần sai; điều họ sợ là người không chịu nhận.